او بنهاية رسيده باشد مشتق از رهب بمعنى خوف و خشيت و رهبان چون صيغهء مبالغه است بمعنى كمال خشيت است و عبادت و رياضت و انقطاع از مردم
ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ
ننوشته بوديم و فرض نكرده رهبانيت را بر ايشان بلكه ايشان لازم نفس خود ساخته بودند همچنانكه نادر عبادت را لازم خود ساخته و سبب آنچنان بود كه بعضى از امت عيسى بعد از رفع عيسى دست از احكام انجيل بازداشته كافر شدند و صاحب كشاف آورده كه جبابره بعد از رفع عيسى بن مريم بر مؤمنان مستولى شدند و سه بار با ايشان در مقام محاربه و مقاتله درآمدند و بسيارى از ايشان را يقتل رسانيدند و اندكى كه باقى ماندند در كوهها مترهب شدند و باخلاص تمام بعبادت او سبحانه اشتغال نمودند و مشقتها و رياضتهاى عظيم از ترك مطعوم و مشروب و لباس و نكاح لازم خود ساختند و حال آنكه اين رهبانيت بر ايشان فرض نشده بود
إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ اللَّهِ
ليكن ايشان ابتدا كردند به جهت طلب خشنودى خدا عبد اللّه مسعود رواية كند كه روزى رديف رسول خدا بودم گفت كه دانى ابتداع رهبانيت ترسايان چگونه بود گفتم اللّه و رسوله اعلم فرمود بعد از عيسى پيغمبر جباران و گردن كشان معاصى و فسق را آشكار كردند و مؤمنان ايشانرا زجر كردند و منزجر گشتند و با ايشان سه مرتبه جهاد كردند تا بسيارى از اهل ايمان كشته گشتند و معدودى چند كه ماندند گفتند بعبادت خدا اشتغال مينمائيم باينوجه كه تا محمد آخر الزمان كه عيسى وعده داده است مبعوث شود و چون مبعوث شدم بعضى به من ايمان آوردند و بعضى به من كافر شدند چنان كه ميفرمايد
فَما رَعَوْها
پس رعايت نكردند و نگاه نداشتند همه ايشان رهبانيت را
حَقَّ رِعايَتِها
همچنانكه سزاوار نگه داشت آن بود بلكه بتثليث قائل گشته محمد و قرآن را منكر شدند و اندكى از ايشان از منهج متابعت مسيح منحرف شدند حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را دريافتند بر او اسلام آوردند و بشرف متابعت سيد انام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سر افراز گشتند و گويند معنى آنست كه نذرى كه در رهبانية كرده بودند رعاية نكردند و وفا به آن ننمودند بلكه در آن تقصير كردند و ثابت قدم نشدند و مقوى قول اولست اينكه در حق ايشان ميفرمايد
فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا
پس داديم آنانرا كه ايمان آورده بودند
مِنْهُمْ
از جماعت رهبانان به حضرت رسالت
أَجْرَهُمْ
مزد ايشان كه مثوبت بسيار و كرامت بيشمار است
وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ
و بسيارى از ترسايان
فاسِقُونَ
بيرون آمدگانند از دايرهء ايمان و نيز از ابن مسعود روايتست كه روزى نزد رسول رفتم فرمود يابن مسعود جماعتيكه پيش از شما بودند بهفتاد و دو فرقه شدند و فرقهء از ايشان ناجى شدند و باقى هالك يكى از آن فرقه بودند كه با جبابره مقاتله