باشند كه در پس ايشان نورى نيست و منافقان فهم اين معنى نكرده بتصور آنكه نور در عقب ايشان است روى بازپس كنند
فَضُرِبَ
پس زده شود يعنى ملائكه به حكم حق بزنند
بَيْنَهُمْ
ميان منافقان و مؤمنان
بِسُورٍ
ديوارى بلند چون باره شهر و گويند اين اعرافست
لَهُ بابٌ
مر آن را درى باشد كه مؤمنان در آن درآيند
باطِنُهُ
داخل آن كه مؤمنان در آن باشند
فِيهِ الرَّحْمَةُ
در و رحمت بود زيرا كه بالاى بهشت باشد
وَ ظاهِرُهُ
و خارج آن كه منافقان باشند
مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ
از نزد آن عذاب باشد زيرا كه نزديك آن دوزخ باشد منافقان چون بازپس نگرند نورى بينند باز متوجه مؤمنان شوند ديوارى بينند ميان خود و ايشان حاجز شده از بيرون نگاه كنند مؤمنان را ببينند كه خرامان و نازان متوجه رياض جنان ميشوند .
يُنادُونَهُمْ
بخوانند ايشانرا بآواز بلند و با تضرع و زارى كه ايمؤمنان
أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ
آيا نبوديم با شما در دنيا كه به جماعت شما نماز ميگذارديم و بمواقف شما روزه ميداشتيم و با شما مناكحه و مشاورت ميكرديم
قالُوا بَلى
گويند مؤمنان آرى به ظاهر با ما بوديد
وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ
و ليكن شما در محنت افكنديد
أَنْفُسَكُمْ
نفسهاى خود را بسبب نفاق
وَ تَرَبَّصْتُمْ
و انتظار دوائر و مصايب بما ميكشيديد كه بر محمد و مؤمنان فرود آيد
وَ ارْتَبْتُمْ
و شك آورديد در نبوت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
وَ غَرَّتْكُمُ الْأَمانِيُّ
و بفريفت شما را آرزوها يعنى املهاى دور و دراز كه آن امتداد عمر است يا غير آن يا اميد وقوع مصائب بر اهل ايمان در پيش گرفتيد يعنى دنياى ناپايدار شما را فريفتهء خود گردانيد و بسبب آن از اهوال عقبا غافل شده آمال بىاعتبار در دل گرفتيد
حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ
تا وقتى كه بيامد حكم خدا بقبض روح شما يا تعذيب شما بنار يا امر خدا در نصرت نبى و غلبهء دين او بر ساير اديان
وَ غَرَّكُمْ بِاللَّهِ
و فريب داد شما را به خدا يعنى به آنكه خداى حكيم و كريم است و عذاب شما نكند و شما را فرو گذارد در خذلان
الْغَرُورُ
شيطان فريبنده انس روايت كند كه روزى حضرت باصحاب خود وعظ ميفرمود و در اثناى آن خطها بر زمين كشيده و بعد از آن يك خط ديگر بر سر آن خط كشيد و فرمود كه ميدانيد كه اين چيست گفتند نه يا رسول اللّه فرمود اين خطها مثل آرزوهاى فرزند آدم است و اين ديگر مرك است كه بر ايشان واقع شود و همه آمال و امانى ايشان باطل سازد چنان كه حق تعالى ميفرمايد كه حتى جاء امر اللّه و غركم باللّه الغرور .
فَالْيَوْمَ
پس امروز
لا يُؤْخَذُ
فرا گرفته نشود
مِنْكُمْ
از شما ايمنافقان
فِدْيَةٌ
چيزى كه