هويدا
لِيُخْرِجَكُمْ
تا بيرون آرد شما را بوسيلهء قرآن يا بدعوت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
مِنَ الظُّلُماتِ
از تاريكيهاى كفر
إِلَى النُّورِ
بسوى روشنى ايمان يا از ظلمات جهل بنور علم و يا از ضلالت بهدايت و از مخالفت بموافقت
وَ إِنَّ اللَّهَ
و بدرستيكه خداى
بِكُمْ لَرَؤُفٌ
بشما بغايت مهربانست
رَحِيمٌ
بخشاينده كه رسول را بدعوت امر ميفرمايد و اقتصار نميكند بنصب ادلهء عقليهء بر وحدانيت خود پس ختم كلام بانفاق نموده ميفرمايد كه .
وَ ما لَكُمْ
و چيست مر شما را و چه عذر داريد
أَلَّا تُنْفِقُوا
در آنكه نفقه نميكنيد مالهاى خود را
فِي سَبِيلِ اللَّهِ
در راه خدا يعنى در آنچه سبب تقرب مىشود به خدا از حقوق واجبه و مندوبه
وَ لِلَّهِ
و حال آنكه مر خدايراست
مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
ميراث آسمانها و زمينها يعنى هر چه در آسمان و زمينست بعد از فناى اهل آن بوى باز خواهد گشت و فى الحقيقة امروز نيز مر او را است و ليكن خلقان را در آن رخصت تصرف داده و بالاخره دست تصرف ايشان كوتاه شده به او سبحانه باز خواهد گشت يعنى چون دانستيد كه اين اموال در دست شما باقى نخواهد ماند پس انفاق آن از آن حيثيت كه مستخلف عوض و ثوابست اولى و اخرى خواهد بود بعد از امر بانفاق تبيين تفاوت مىكند ميان منفقين باختلاف احوال از سبق و قوت يقين و شدت حاجت مردمان به آن و از عكوس آن تا اختيار احسن و افضل آن كنند و ميفرمايد كه
لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ
برابر نيست از شما اى اهل ايمان
مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ
هر كه نفقه كند پيش از فتح مكه كه قبل از عزا سلامست و قوت مسلمانان در عدد
وَ قاتَلَ
و كارزار كند با دشمنان خدا با كسى كه نفقه نمايد و قتال كند بعد از فتح مكه كه مال بسيار خواهد بود و بانفاق و مقاتله چندان احتياج نخواهد افتاد
أُولئِكَ
آن گروه منفقان و قاتلان قبل از فتح يعنى از مهاجران و انصار كه حضرت رسالت در شان ايشان فرموده كه اگر انفاق كند يكى از شما مثل كوه احد طلا را نرسد بمرتبهء انفاق مد يكى از سابقان مهاجر و انصار و نه نصف آن
أَعْظَمُ دَرَجَةً
بزرگترند از روى درجه و مرتبه
مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا
از آنان كه نفقه كنند
مِنْ بَعْدُ
بعد از فتح مكه
وَ قاتَلُوا
و كارزار كنند
وَ كُلًّا
و همه را كه نفقه ميكنند و قتال مىنمايند قبل از فتح و بعد از آن
وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى
وعده داده است خداى