وَ أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ
و بدهيد از آنچه گردانيده است خداى شما را
مُسْتَخْلَفِينَ
استخلاف كرده شدگان از امم سابقه يعنى شما را خلفا و پس نشين پيشينيان گردانيد
فِيهِ
در تملك در آن و بعد از موت ايشان آن را بشما رسانيده و شما را از آن متمتع و برخوردار گردانيده آن را انفاق كنيد در وجوهيكه به آن مأمور شدهايد و عبرت گيريد از آن كسانى كه آن را نخوردند و انفاق نكردند و رنج كشيدند و از آن نفع نديدند و همه را بشما گذاشتند بدون تعب شما و عنقريب از شما بجماعتيكه بعد از شما باشند منتقل خواهد شد پس پيش از آنكه از شما به ديگرى رسد آن را صرف كنيد در حقوق اللّه با آنكه اين مال فى الحقيقة مال شما نيست بلكه از حق سبحانه است از حيثيت خلق و انشاء و شما در تصرف بمنزلهء خلفا و وكلائيد از جانب خدا پس بايد كه انفاق مال بر شما آسان باشد همچنانكه صرف آن آسانست بر كسى كه و كيل و نايب غير است و چون اجر ايمان و پاداش انفاق بر خدا واجبست از اينجهت بعد امر بايمان و انفاق ميفرمايد كه
فَالَّذِينَ آمَنُوا
پس آنان كه گرويدهاند به خدا و رسول
مِنْكُمْ
از شما
وَ أَنْفِقُوا
و نفقه كردند مال خود را بزكوة و خمس و غير آن از وجوه مفروضه و ساير خيرات
لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ
مر ايشانراست مزدى بزرك و ثوابى عظيم كه جنت نعيم است .
وَ ما لَكُمْ
و چيست مر شما را اى اهل كفر و شرك
لا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ
كه نميگرويد به خدا و بوحدانيت او معترف نميشويد
وَ الرَّسُولُ
و حال آنكه پيغمبرى كه فرستادهء اوست
يَدْعُوكُمْ
ميخواند شما را بحجت و برهان
لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ
تا ايمان آريد بآفريدگار خويش
وَ قَدْ أَخَذَ
و بدرستيكه فرا گرفت خداى از شما
مِيثاقَكُمْ
پيمان شما را بايمان قبل از اين دعوت كه آن نصب ادله عقليه است و تمكين شما در تفكر و ازاحهء علل و چون شما را بعد از ادلهء عقليه و تنبيه رسول علتى نيست پس چيست شما را نگرويدن و تصديق ننمودن به خدا و رسول يا مراد روز الست است يعنى خدا فرا گرفته است ميثاق را در روز الست بر اقرار بربوبية و وحدانية و نفى شرك
إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
اگر هستيد باور دارندگان و تصديق نمايندگان به حق پس الحال كه ظاهر است علامات حق و واضح است براهين آن پس چرا ايمان نميآريد يعنى به اين ادلهء عقليه و تنبيهات نبويه و ازاحهء علت و ارتفاع شبهه چرا تصديق نميكنيد به خدا و رسول و نيز به جهت تبيين آيات داله بر وجوب ايمان ميفرمايد بقوله .
هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ
اوست آنخدائيكه فرو ميفرستد
عَلى عَبْدِهِ
بر بندهء خود كه محمد است
آياتٍ بَيِّناتٍ
نشانهاى روشن يعنى قرآن يا معجزات