افعال عباد و مقدور ايشان بقدرت دادن بر آن و سلب قدرت نمودن از آن حاصل كه هر چه خواهد كند از اماتة و احيا و غير آن .
هُوَ الْأَوَّلُ
اوست پيش از جميع موجودات و لهذا پديد آرندهء همه آنها است يعنى قديم از ليست كه اوليت او را بدايت نيست
وَ الْآخِرُ
و پس از فناى ممكنات يعنى باقى ابدى كه آخريت او را نهايت نيست اين دالست بر فناى جميع اجسام و اعراض
وَ الظَّاهِرُ
و آشكار است وجود او بكثرت دلايل
وَ الْباطِنُ
و نهانست حقيقت ذات او سبحانه از تعقل هر عاقل و گويند ظاهر بمعنى غالبست بر هر شىء و باطن بمعنى عالم به باطن هر چيزى يا عالم بما ظهر و عالم بما بطن و در كشاف آورده كه در اين آية حضرت عزت به زبان لطف و مرحمت از روى بشارت ميگويد كه اى آدمى تو در دنيا به چهار طايفه احتياج دارى اول گروهى كه در اول حال ترا به كار آيد چون پدر و مادر دويم جمعيكه ترا در آخر زندگانى دست گيرند چون اولاد و احفاد سيم زمرهء كه آشكارا با تو باشند چون دوستان و ياران چهارم فرقهء كه پنهان با تو معاش كنند چون زنان و كنيزان حضرت رب العالمين ميگويد اعتماد به اينها مكن و كارساز امور خود ايشانرا مپندار كه اول منم كه ترا از عدم بوجود آوردم و آخر منم كه بازگشت تو به من خواهد بود و ظاهر منم كه صورت تو بخوبتر وجهى بياراستم و باطن منم كه سراير حقايق در دل تو بوديعت نهادم و باقى وجوه و اقوال در اين چهار اسم شريف بر بسطى تمام در منهج الصادقين مذكور است و در خبر است كه روزى رسول با اصحاب نشسته بود ابرى برآمد فرمود كه شما ميدانيد كه اين چيست گفتند اللّه و رسوله اعلم فرمود اين را عنايت خوانند زمين را سيراب كند و نباتات را سبز و خرم گرداند حق تعالى بازدارد اين را از قوميكه او را ندانند و شكر او نكنند و ويرا نخوانند بعد از آن فرمود ميدانيد كه زير زمين و بالاى وى چه چيز است گفتند خدا و رسول بهتر ميدانند فرمود بالاى زمين آسمان دنيا است كه آن را رفيع خوانند و تا آسمان هفتم هر يكى زبر ديگر است و از هر يكى تا ديگرى پانصد سال راهست و زير زمين زمينى ديگر است و از زمين تا زمين ديگر پانصد سال راهست پس گفت بآنخدائيكه جان محمد بفرمان اوست كه اگر شما او را بخوانيد از بالاى عرش جواب دهد و اگر در زير زمين هفتم بخوانيد جواب دهد پس اين آيه را تلاوت فرمود كه
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
و او به همه چيزها دانا است و اول و آخر نزد علم او مساويست و ظاهر و باطن نسبت بذاتش يكسان .
هُوَ الَّذِي
اوست آنخدائيكه
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
بيافريد آسمانها و زمينها را