غير آن بدان نفع ميگيرند و چون اين امور مذكوره دالند بر انعام نعم خلقان و علم و قدرت او بر عالميان در عقب آن ميفرمايد كه .
فَسَبِّحْ
پس تسبيح كن
بِاسْمِ رَبِّكَ
بنام پروردگار خود
الْعَظِيمِ
كه بزرگست يعنى ذات او را به پاكى ياد كن چه اطلاق اسم شىء ذكر آن شىء است و در روايت آمده كه چون اين آيه نازل شد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه اين را در ركوع ورد خود سازيد و بگوئيد كه سبحان ربى العظيم و بحمده بعد از آن به جهت تاكيد حقيت قرآن كه متضمن بعث و نشور است و وضوح صدق آن ميفرمايد كه .
فَلا أُقْسِمُ
لاء مزيده براى تاكيد است يعنى البته كه سوگند ميخوريم بر آنچه بعد از اين مذكور خواهد شد از حقيقت قرآن و بزرگوارى آن و يا معنى آنست كه سوگند نمىخورم بحيقت قرآن زيرا كه امر اوضح از آنست كه احتياج به قسم داشته باشد و يا ذكر لا به جهت رد آنچيزى باشد كه مخالف مقسم عليه باشد كه مخالف مقسم عليه باشد يعنى نه آنچنانست كه كفار ميگويند كه قرآن سحر است يا شعر يا كهانت بلكه سوگند ميخورم
بِمَواقِعِ النُّجُومِ
بمواضع وقوع ستارگان يعنى بمغارب و مساقط آن و تخصيص مغارب به جهت آنست كه غروب دليل زوالست و بزوال اثر استدلال توان كرد بر وجود مؤثرى كه تاثير او را زوالى نيست يا آنكه ملائكه را درين وقت عبادت معلوم است يا به جهت آنكه آن وقت زمان قيام متهجدانست و عرض نياز محبان و نزول رحمت و رضوان بر ايشان فلهذا سوگند بمواقع آن خورده و استعظام نموده بقوله .
وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ
و بدرستيكه آنچه خداى بدان سوگند خورد هر آينه سوگنديست
لَوْ تَعْلَمُونَ
اگر دانيد
عَظِيمٌ
بزرك قدر و در نظر عقل بسيار معتبر و از ابن عباس نقل است كه مراد موضع وقوع آيات قرآنيست كه نجم نجم و متفرقه نازلشده يعنى باوقات نزول آن جواب قسم اينكه .
إِنَّهُ
بدرستيكه آنچه حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر شما ميخواند
لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ
هر آينه قرآنيست بزرگوار و بسيار نفع و كثير الخير چه مشتملست بر اصول علومى كه در باب مصالح معاش و معاد ضروريست يا گراميست نزد حضرت عزت و ملائكه و مؤمنان يا حافظ و قارى آن مكرم و معزز است يا عمل به آن عظيم الاجر است و يا از حيثيت آنكه محفوظ است از تغيير و تبديل به آن اعتبار كه معجزات حضرت نبوى است و بر هر تقدير آن قرآن ثبت است .
فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ
در كتابيكه پوشيده و نگه داشته شده است از غير ملائكه مقربين مراد لوح محفوظ است .
لا يَمَسُّهُ
مس نكند لوح را يعنى مطلع نشوند بر آنچه در اوست
إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
مگر پاكيزگان يعنى ملائكه كه مطهرند از دنس ذنوب و از كدورت