تشنهگى زده و آب نيافته و آن جمع اهيم است و آن شتريست كه به علت هيام مبتلا باشد و هيام بضم ها درديست شبيه باستسقاء كه شتر را عارض مىشود و بجهة آن هر چند آب مىخورد سير نميشود و هلاك مىشود بعد از آن از خطاب بغيبت التفات كرده بر سبيل تهكم و ميگويد كه .
هَذَا
اين ماكول و مشروب
نُزُلُهُمْ
پيش كش ايشانست
يَوْمَ الدِّينِ
در روز جزا همچنانكه ما حضرى از براى مهمان حاضر سازند بعد از آن تخصيص كفار ميفرمايد بر تصديق بعث به اين احتجاج كه .
نَحْنُ خَلَقْناكُمْ
ما آفريديم شما را در ابتدا و شما به آن معترفيد
فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ
پس چرا باور نداريد آفرينش ما را در انتها چه بر همه ارباب عقول و افهام واضح است كه هر كه بر ابداء قادر باشد بر اعاده نيز قادر خواهد بود و بعد از بيان احتجاج تنبيه ايشان مىكند بر وجه استدلال بر بعث بقوله .
أَ فَرَأَيْتُمْ
آيا پس ديديد
ما تُمْنُونَ
آنچيزيرا كه در رحم ميريزند يعنى خبر دهيد از آب نطفه كه در رحم ميريزيد .
أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ
آيا شما مىآفرينيد آن آب را به صورت بشر و آن را به حد انسانى ميرسانيد
أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ
يا مائيم آفرينندگان و چونكه شما مقرّيد به آنكه خالق آن ماييم چه شما بر آن نوع كه فرزند ميطلبيد متولد نميشود بلكه بر وفق و اراده و مشيت ما متولد مىشود پس البته قادر خواهيم بود بر اعاده زيرا كه اعاده بعد از ابداء دشوار نيست بلكه اسهل و اهونست بعد از آن بيان قدرت كاملهء خود مىكند در خلق ابداء و اعاده و ميفرمايد كه .
نَحْنُ قَدَّرْنا
ما بعد از آفرينش تقدير كرديم
بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ
ميان شما مرك را يعنى مقدر ساختيم زمان موت هر يك از شما را و قسمت آن كرديم بر شما مانند قسمت ارزاق در اختلاف بر وفق مشيت ما پس اعمار شما نيز متفاوتست در طول و قصر و توسط
وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ
و نيستيم ما پيشى گرفته شدگان يعنى هيچكس نتواند كه سبقت گرفت و غلبه نتواند كرد ما را .
عَلى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ
بر آنكه تبديل كنيم شما را بامثال شما كه مثل شما باشد و ما را عاجز سازند از آنكه شما را بميرانيم و ديگران را ببدل شما بياراييم حاصل سخن آنست كه هيچكس ما را مغلوب نتواند ساخت بر آنكه تبديل كنيم شما را بامثال شما
وَ نُنْشِئَكُمْ
و بدانكه ديگر باره بيافرينيم شما را
فِي ما لا تَعْلَمُونَ
در صورتى و هياتى كه نميدانيد از مثل صورت قردة و خنازير و غيرهما و گويند آن نشانهء ثانيه است و معنى آنكه قدرت داريم بر آنكه اعادهء شما كنيم بهيات مختلفه يعنى كافران را در زشتترين صورتى خلق كنيم و مؤمنان را بر بهترين هيئاتى مخلص