وجود واجب الوجود و قدرت كامله و حكمة شامله
ذلِكَ
آن آفريدن اشياء بر وجه بطلان بدون حكمت و مصلحت آن
ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا
گمان آنانست كه كافر شدند
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا
پس وى امر آنانرا كه نگرويدند و گمان باطل بردند
مِنَ النَّارِ
از آتش دوزخ مراد آنست كه كفار مىپندارند كه ما آسمان و زمين را بباطل خلق كردهايم بىآنكه غرضى به آن متعلق باشد و اين مستلزم آنست كه مصلح و مفسد و متقى و فاجر در درجه مساوى بودند نه چنانست كه كفار ميگويند .
أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا
آيا گردانيديم آنانرا كه تصديق نمودند به خدا و رسول
وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
و كردند كارهاى شايسته در ثواب و مرتبه
كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ
مانند تباهكاران و عصيان كنندگان در زمين يعنى مثل مشركان لعين و كافران بيدين و جاحدان پر كين
أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ
يا بازگردانيديم پرهيزكاران را يعنى كسانى را كه به جهت خوف عقاب از معاصى پرهيزند و از گناهان اجتناب نمايند
كَالْفُجَّارِ
مانند بدكاران و نابكاران كه بانواع معاصى مشغولند يعنى هرگز مشركان و كافرانرا مثل اهل ايمان و تقوى نگردانيم بلكه مرتبه بلند و درجهء ارجمند نام زد متقيان و صالحانست و مرتبه كه در نهايت دنائت باشد منزل كافرانست و فاجران بعد از آن به جهت ترغيب مردمان بمتابعت قرآن به پيغمبر خود خطاب مىكند و ميگويد كه .
كِتابٌ
اين كتابيست كه
أَنْزَلْناهُ
فرو فرستاديم آن را
إِلَيْكَ
بسوى تو
مُبارَكٌ
بركت داده شده يعنى كتابى بسيار با خير و منفعت
لِيَدَّبَّرُوا
تا تدبير كنند و انديشه نمايند
آياتِهِ
در آيتهاى از كتاب يعنى تامل كنند در حقيقت معانى آن و تفسير آن و بر وفق مراد حضرت بارى تنزيل نمايند
وَ لِيَتَذَكَّرَ
و تا پند پذيرند بموعظهء آن
أُولُوا الْأَلْبابِ
خداوندان عقلهاى پاكيزه و چون او سبحانه بيان ابتلاى داود نمود حكايت سليمان را و امتحان او را به ياد حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميدهد و ميگويد .
وَ وَهَبْنا لِداوُدَ
و بخشيديم مر داود را
سُلَيْمانَ
فرزندى كه آن سليمان است
نِعْمَ الْعَبْدُ
نيكو بندهء بود سليمان
إِنَّهُ أَوَّابٌ
بدرستى كه سليمان رجوع كننده بود بدرگاه ما و منقطع از ما سوى در همهء احوال و در جميع افعال پس اى محمد ياد كن قصهء او را .
إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ
وقتى كه عرض كرده شدند بر او
بِالْعَشِيِّ
به آخر روز
الصَّافِناتُ
اسباب استاده برهنه قايمه و بر كنار سم از قايمه چهارم و اين از جملهء صفت پسنديده اسب