وَ مَنْ أَساءَ
و هر كه كارى بد كند از ستم و ساير معاصى
فَعَلَيْها
پس بر نفس اوست و زر و و بال آن
ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ
پس بسوى پروردگار خود
تُرْجَعُونَ
باز گرديده خواهيد شد يعنى مآل شما بعرصه گاه محشر است كه در آن مالك نفع و ضرر و امر و نهى نيست مگر او سبحانه پس شما را در آن روز بجزاى كردار رساند و بر نيك و بد ثواب و عقاب دهد و بعد از ذكر نعم و كفران اهل طغيان بيان احوال بنى اسرائيل مىكند كه در مقابله نعم طريق كفران پيش گرفته ميفرمايد كه .
وَ لَقَدْ آتَيْنا
و هر آينه داديم
بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ
فرزندان يعقوب را كتاب توراة
وَ الْحُكْمَ
و حكمت نظرية و عملية در فضل و قطع خصومات و ساير امور دينيه
وَ النُّبُوَّةَ
و پيغمبرى يعنى ايشانرا منصب حكومة و نبوة داديم چون لقمان و داود و سليمان و موسى و عيسى و در رواية آمده كه در هيچ قبيله اينمقدار پيغمبر نبوده كه در ميان بنى اسرائيل از زمان موسى تا عيسى و در خبر است كه ميان ايشان هزار پيغمبر مبعوث شده بودند
وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ
و روزى كرديم ايشان را از چيزهاى حلال كه پاكيزه و لذيذ بود
وَ فَضَّلْناهُمْ
و تفضيل داديم ايشانرا
عَلَى الْعالَمِينَ
بر عالميان زمان خودشان چه در آن روز آنچه ايشانرا داديم به غير ايشان نداديم و گويند معنى آنست كه بنى اسرائيل را بر جميع مردمان اعصار تفصيل داديم باعتبار كثرة انبيا در ميان ايشان و اگرچه امة محمد افضل ايشانند از حيثية خشية و كثرت علما و مطيعان و اولاد پيغمبر آخر الزمان در ميان ايشان و باعتبار آنكه امة سيد انبيااند و اشياع اهل بيت او .
وَ آتَيْناهُمْ
و ديگر عطا فرموديم ايشانرا
بَيِّناتٍ
دليلهاى روشن
مِنَ الْأَمْرِ
از كار دين و ملت و آن معجزات بينه و احكام دينيه بود و يا مراد دلالت واضحهاند كه مبين امر پيغمبر آخر الزمان بود و موجب علم ببعث آن و آن ذكر علامات و صفات آنحضرتست در تورية و انجيل
فَمَا اخْتَلَفُوا
پس اختلاف نكردند در آن امر
إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ
مگر پس از آنكه آمد بديشان دانشى كه محقق حال بود و موجب رفع خلاف
بَغْياً بَيْنَهُمْ
بجهة عداوتى ثابت در ميان ايشان كه منشأ آن طلب رياست بود و تكبر آنوقت ايشان از اذعان نمودن به حق ابا نمودند و يا اختلاف نكردند مگر بعد از علم ايشان به نبوة محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پس كتمان امر او كردند و انكار چيزى نمودند كه در كتب ايشانست از نعوت كمال محمدى و صفات جمال احمدى
إِنَّ رَبَّكَ
بدرستى كه پروردگار تو
يَقْضِي بَيْنَهُمْ
حكم كند ميان ايشان بمواخذه و مجازات
يَوْمَ الْقِيامَةِ
در روز رستخيز
فِيما كانُوا فِيهِ
در آنچيزيكه بودند در آن
يَخْتَلِفُونَ
اختلاف ميگردند از انكار