بعد از نزع روح ايشان به او گويد كه مت يا ملك الموت عزرائيل بميرد و بعد از آن همين جبرئيل بماند پس حق تعالى گويد اى جبرئيل كه باقى مانده گويد ايها الباقى بقاء وجهك الدائم الباقى و جبرئيل الميت الفانى پس حق تعالى گويد اى جبرئيل از مرگ چارهء نيست جبرئيل سجده كند و پر هم زند و گويد سبحان ربى و تعاليت يا ذا الجلال و الاكرام آنگه جان بجان آفرين تسليم كند و جز ذات واجب الوجود نماند - أبو هريره از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رواية كند كه الا من شاء اللّه شهيدانند كه روز قيامت تيغها در گردن افكنده در پيرامون عرش ايستاده باشند و بروايت ضحاك رضوان باشد و حور العين و خزنه دوزخ لقوله
ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ
پس بعد از چهل سال دميده شود در صور
أُخْرى
نفخه ديگر و اين را نفخه بعث گويند و بعد از اين نفخه همه مردمان زنده شوند
فَإِذا هُمْ
پس ناگاه ايشان
قِيامٌ
بپاى ايستادگان باشند و از قبور برخاستگان
يَنْظُرُونَ
نگرند از اطراف و جوانب خود مانند متحيران و انتظار كشند كه با ايشان چكنند و بچه مأمور شوند .
وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ
و روشن گردد عرصهء محشر
بِنُورِ رَبِّها
بنور پروردگار آن مراد عدلست و حكم ثواب و تسميهء آن بنور جهة ظهور حقوقست و رفع ظلمت ظلم بسبب آن و گويند مراد بنور نور علم است يا نوريست كه خداى تعالى بيافريند و بسبب آن زمين عرصات بىآفتاب و ماهتاب روشن شود
وَ وُضِعَ الْكِتابُ
و نهاده شود نوشتها يعنى صحايف اعمال در يمين و شمال يا لوح محفوظ را وضع نمايد در زمين محشر
وَ جِيءَ بِالنَّبِيِّينَ
و بياورند پيغمبران را به جهت دعوت ابلاغ بر امتان يا الزام حجة بر ايشان
وَ الشُّهَداءِ
و گواهان را بواسطهء صحت دعوى پيغمبران و تكذيب امتان مراد فرشتگانند كه بر آدميان موكلند و نيك و بد را مينويسند يا عدول مؤمنين يا شهيدان كه جهت شرافت و مزية مرتبت آنها را رفيق انبيا گردانند
وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ
و حكم كرده شود ميان بندگان بعدل و راستى
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
و ايشان ستمديده نشوند به نقص ثواب و زيادتى عقاب بلكه مثوبة اضعاف طاعة باشد و عقوبت به مقدار معصيت .
وَ وُفِّيَتْ
و تمام داده شو
كُلُّ نَفْسٍ
هر نفسى را
ما عَمِلَتْ
جزاى آنچه كرده است از طاعة و معصيت
وَ هُوَ أَعْلَمُ
و خدا داناتر است
بِما يَفْعَلُونَ
به آنچه ميكنند بندگان از نيك و بد پس هيچ چيز از افعال ايشان از او فوت نخواهد شد و هر يك را مناسب كردار جزا خواهد داد بر اين تفصيل كه .
وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و رانده شوند