پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نعت او مكتوبست
لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ
در كتب پيشينيان پس حق و صدق باشد - در
بعضى تفسير آوردهاند كه مشركان عرب در بعضى از امور خود كه مشكل بود مشورت باخبار بنى اسرائيل كردندى و سخن ايشانرا كه در آن باب گفتندى قبول كردندى و حجت دانستندى حق تعالى بر سبيل تقرير فرمود
أَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ
آيا نيست بر مشركان قريش را
آيَةً
نشانهء بر صحت قرآن يا نبوت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و يا قصص مذكوره و ساير آنچه مردمان را به آن دعوت ميفرمايد بقوله
أَنْ يَعْلَمَهُ
آنكه ميدانند قرآن را بنعت و يا پيغمبر را بصفت
عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ
دانايان بنى اسرائيل كه بر كتب سابقه گذشتهاند و شهادت مردم دانا بر چيزى موجب تيقن و تحقق است و علماء بنى اسرائيل عبد اللّه بن سلام بود و اصحاب او و بروايت عطيه پنج كس بودند عبد اللّه بن سلام و ابن يامين و ثعلبه و اسد و اسيد از ابن عباس مرويستكه سبب نزول آية مذكوره آنكه مشركان مكه شخصى را بيهود مدينه فرستادند كه ميگوئيد در باره محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه دعوى نبوت مىكند ايشان گفتند كه ما در تورية نعت و صفت او را خواندهايم و در آنجا يافتهايم كه اكنون وقت بعث اوست حق تعالى فرمود كه نه اين آيتى و دلالتى است بر صدق نبوت و دعوى رسالت وى و سبب اسلام اوس و خزرج همين بود كه علماء ايشان خبر دادند ايشانرا بوجود ذكر قرآن و نعت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در كتب ايشان
و بعد از رسوخ كفر و جحود ايشان خبر ميدهد كه
وَ لَوْ نَزَّلْناهُ
و اگر ميفرستاديم قرآن را
عَلى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ
بر برخى از آنها كه عرب نيستند هم بلغت عرب
فَقَرَأَهُ
پس بخواندى به آن اعجمى قرآن را
عَلَيْهِمْ
بر ايشان بلغت ايشان با آنكه اين دليل زيادتى اعجاز قرآن بودى كه أعجمى كلام عربى را در غايت فصاحت و نهايت بلاغت بخواند
ما كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ
نبودندى ايشان به آن قرآن منزل ايمان آورندگان چه از روى استكبار و گردنكشى و فرط عناد و استنكاف و حميت جاهليت گفتندى كه عرب را از متابعت عجم عار است و اصلا نظر در اين معجزه ظاهر نكردندى كه مرد عجمى قرآن عربى فصيح و بليغ كه ايشان با آنكه عرب فصيح و بليغاند از آوردن مثل آن عاجزند ميخوانند و ميگويند معنى آيه آنست كه اگر قرآن را بر اعجمى بلغت عجمى فرو فرستاديم كافران نميگرويدند كه ما فهم نمىكنيم و معنى آن را در نمىيابيم پس به جهت اين بلسان عربى انزال فرموديم بر افصح مردى از ايشان كه از اشرف خانوادهء ايشانست تا در آن تامل كنند و تصديق آن نمايند در تفسير اهل البيت از ابى عبد اللّه نقل مىكند كه اگر قرآن بلغت عجم نازل ميشد عرب به او ايمان نمىآورد و چون بلغت عرب فرود