و يكى اصحاب ايكه اهل مدين بصيحهء جبرئيل هلاك شدند و اصحاب ايكه به عذاب ظله
إِنَّهُ
بدرستيكه عذاب روز ظله
كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
بود عذاب روز بزرك
إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستيكه در اين عذاب كه آن بيرون آمدن آتش سوزان بود از ابر آبدار
لَآيَةً
هر آينه نشانهايست بر كمال قدرت منعم حقيقى
وَ ما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ
و نبودند بيشتر از اصحاب ايكه مؤمنان مراد همه ايشان است چه هيچكس از اهل ايكه بشعيب نگرويدند بخلاف اهل مدين كه جمعى از ايشان ايمان آوردند و ذكر اكثر باعتبار موافقة اين آيتست بآيات سابقه كه در آخر قصص انبيا مذكور شده
وَ إِنَّ رَبَّكَ
و بدرستى كه آفريدگار تو
لَهُوَ الْعَزِيزُ
هر آينه او غالب و قاهر است بر اعدا و توانا بر انتقام ايشان
الرَّحِيمُ
مهربان بر انبيا و متابعان ايشان و بر ناگرويدگان بمهلت دادن و عدم تعجيل در تعذيب ايشان تا حجت بر ايشان لازم گردد و اين آخر قصص هفت پيغمبر است كه بر سبيل اختصار براى تسليهء دل مبارك سيد ابرار صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در اين سوره مذكور شد و تكذيب مكذبان قريش نيز هست تا معلوم كنند كه هر امتى كه تكذيب پيغمبر خود كردند معذب شدند و ايشانرا نيز بر تكذيب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عذابى خواهد رسيد
وَ إِنَّهُ
و بدرستى كه منزل شده از اين قصص به تو و آيات بر تو مراد قرآنست
لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ
هر آينه فرو فرستادهء پروردگار عالميانست
نَزَلَ
فرو فرستاد خداى تعالى به بمصاحبت قرآن
الرُّوحُ الْأَمِينُ
جبرئيل امين عليه السّلام را
عَلى قَلْبِكَ
بر دل تو يعنى جبرئيل عليه السّلام تلقين آن كرد ترا بر آن وجه كه به آن مأمور بودى بدون تغيير و تو آن را فراگرفتنى از وى و در دل خود نگاه داشتى و تسميهء جبرئيل بروح الامين به جهت آنست كه او امين خداست بر وحى او و به او زنده است دين او و حفص نزل بتخفيف ميخواند و رفع حا و نون در الروح الامين و با از براى تعديه يعنى فرود آورد قرآن را جبرئيل بر دل تو
لِتَكُونَ
تا باشى
مِنَ الْمُنْذِرِينَ
از بيم كنندگان مر خلق را از آنچه مؤدى شود به عذاب از فعل و ترك همچنانكه بر امم سابقه واقع شد اين كلام تقرير است براى حقيقت قصص مذكوره و تنبيه بر اعجاز قرآن و نبوت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چه اخبار اين قصص از كسى كه متعلم به آن نيست نميباشد مگر بوحى از حق تعالى حاصل كه حق تعالى كه ميفرمايد فرو فرستاد آن را بر دل تو بواسطهء جبرئيل عليه السّلام
بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ
به زبان عربى هويدا و واضح المعنى تا قريش نگويند كه ما سخن ترا فهم نميكنيم و نميدانيم كه چه ميگوئى و لهذا هر پيغمبرى به زبان خود تبليغ رسالت ميكرد
وَ إِنَّهُ
و بدرستى كه ذكر قرآن و يا صفت آن و يا معنى آن و ذكر