شد بعد از آن حق تعالى جبرئيل را گفت كه كثرت نعمت و حكم من اين بندگان كافر نعمت را مغرور گردانيد و سالهاست كه بعبادت غير من مشغولند و مع ذلك پيغمبر مرا بكشتند اكنون از ايشان انتقام كشم بعزت و جلال خودم كه ايشانرا عبرت جهانيان گردانم پس چون نوبت عيد ايشان در رسيد بر عادة خود بعيدگاه خود آمدند و به سجده و قربان و لهو و لعب و نشاط مشغول شدند خداى تعالى باد سرخ را بايشان فرستاد و ايشان از آن باد در يكدگر ميريختند پس زمين را امر كرد تا در زير ايشان سنك كبريت شد و ابرى سياه از بالاى سر ايشان بايستاد و آتش بر ايشان بارانيد و همهء آنها گداخته شدند مانند ارزيز در آتش اينست قصهء اصحاب رس كه از من پرسيدى و باقى اقوال در اين باب حواله بمنهج الصادقين است كه حق تعالى ميفرمايد كه ما اصحاب رس را هلاك گردانيديم
وَ قُرُوناً
و اهل قرنهاى را كه بودند
بَيْنَ ذلِكَ
ميان اين قبايل عاد و ثمود و اهل رس
كَثِيراً
قرنهاى بسيار كه جز خدا كس ايشان را نداند و گويد مراد ميان نوح و اصحاب رس است و قرن هفتاد سالست و در نزد بعضى چهل سال
وَ كُلًّا
و هر يك از اين امتان قرون
ضَرَبْنا لَهُ الْأَمْثالَ
زديم از براى ايشان مثلها يعنى بيان كرديم قصهاى عجيبهء پيشينيان براى ايشان و بر ايشان لازم گردانيديم
وَ كُلًّا
و همه را
تَبَّرْنا تَتْبِيراً
نيست گردانيديم نيست كردنى يعنى بنزول عذاب بر ايشان همه را چون خاك و خاشاك خورد و مرد كرديم
وَ لَقَدْ أَتَوْا
و بتحقيق كه آمدند يعنى گذشتند قريش در وقت تجارة بشام
عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ
بر آن ديهى كه بارانيده شد بر ايشان
مَطَرَ السَّوْءِ
باران يعنى سنك باران مراد ديه سدوم است از مؤتفكات و لوط پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آنجا نشستى و بعد از انقلاب و زير و زبر شدن آن حق تعالى سنك بارانيد بر اهل آن
أَ فَلَمْ يَكُونُوا
آيا پس نبودند قريش در وقت مرور خود بر آن
يَرَوْنَها
ديدند آن را بديدهاى خود و آثار سنك عذاب را مشاهده كردند تا از آن متعظ گردند
بَلْ
نچنانست كه نديدند بلكه
كانُوا
بودند از روى كفر
لا يَرْجُونَ نُشُوراً
توقع نداشتند برانگيختن را و عاقبت جزاى خود را و از اينجهت بديدهء ايفاظ در آن نگاه نكردند و مانند چهارپايان خود بر آن مرور كردند
وَ إِذا رَأَوْكَ
و چون مىبينند ترا اى محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين مشركان جاحد و كافران معاند
إِنْ يَتَّخِذُونَكَ
فرانميگيرند ترا
إِلَّا هُزُواً
مگر مثل كسى كه به آن استهزا كنند و بر وجه سخريه ميگويند
أَ هذَا الَّذِي
آيا اين آنكس است كه
بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا
برانگيخت او را خداى و فرستاده به حق
إِنْ كادَ
نزديك