و نيست خردتر
مِنْ ذلِكَ
از مثقال ذرة
وَ لا أَكْبَرُ
و نه بزرگتر از آن
إِلَّا
مگر آن مكتوب
فِي كِتابٍ مُبِينٍ
در كتابى روشن كه لوح محفوظست چه جميع كاينات در آن ثبت است و آمدن ساعة حق است و وقوع آن ضرورى
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا
تا پاداش دهد حق تعالى آنان را كه گرويدهاند
وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
و كردهاند كارهاى شايسته
أُولئِكَ
آنگروه مؤمنان و نيكوكاران
لَهُمْ مَغْفِرَةٌ
مر ايشان راست آمرزش خطيئات
وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
و روزى بزرگوار يعنى بىتعب طلب در آن و بدون منت
وَ الَّذِينَ سَعَوْا
و آنان كه بشتافتندى
فِي آياتِنا
در آيتهاى ما يعنى در ابطال آن سعى نمودند
مُعاجِزِينَ
در حالتى كه تقديركنندگان عجز ما بودند بزعم خود و يا پيشى گيرندگان بر ما به ظن خود تا عذاب ما از ايشان فوت شود
أُولئِكَ
آنگروه
لَهُمْ عَذابٌ
مر ايشان راست عذاب
مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ
از بدى عذاب الم رساننده يعنى عذابى با شدت و صعوبت
و بعد از ذكر مآل فريقين بيان اعتراف اهل ايمان مىكند به آنچه كافران منكر آنند و ميفرمايد كه
وَ يَرَى الَّذِينَ
و ميدانند آنان كه
أُوتُوا الْعِلْمَ
داده شدهاند دانش را مراد اصحاب پيغمبرند و يا مؤمنان اهل كتابند مانند كعب الاحبار و عبد اللّه بن سلام و يا مراد جميع اهل ايمانند و بر هر تقدير اهل علم دانند
الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ
كه آنچيزيكه فرو فرستاده شده است بسوى تو
مِنْ رَبِّكَ
از آفريدگار تو يعنى قرآن
هُوَ الْحَقَّ
آنست راست و درست
وَ يَهْدِي
و راه مينمايد
إِلى صِراطِ الْعَزِيزِ
به راه خداوندى كه غالبست بر همه
الْحَمِيدِ
ستوده بر نعم دنيويه و اخرويه يعنى بطريق توحيد و اعمال صالحه
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و گفتند آنان كه كافر شدند يعنى منكران قريش بعضى گفتند از روى طعن و استهزا و سخريه
هَلْ نَدُلُّكُمْ
آيا دلالت كنيم شما را
عَلى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ
بر مردى كه خبر ميدهد شما را يعنى محمد ميگويد بشما
إِذا مُزِّقْتُمْ
چون متفرق و پاره پاره گردانيده شويد
كُلَّ مُمَزَّقٍ
هر پارهء ساختنى و متفرق گردانيدنى يعنى هرگاه اجزاى شما ريزه شود و به خاك برابر گردد
إِنَّكُمْ
بدرستى كه شما
لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
در آفرينش نو خواهيد بود يعنى زنده خواهيد شد
و بعد از آن از روى انكار و استبعاد گفتند
أَفْتَرى عَلَى اللَّهِ
آيا ميبندد بر خداى تعالى
كَذِباً
دروغ