كه مر او راست
ما فِي السَّماواتِ
آنچه در آسمانهاست از وسائط جلائل نعم
وَ ما فِي الْأَرْضِ
و آنچه در زمينهاست از روابط دقايق جود و كرم
وَ لَهُ الْحَمْدُ
و مر او راست ستايش
فِي الْآخِرَةِ
در آنسراى زيرا كه آنچه در عقباست از خلق و نعمت نيز از او صادر شده نه از غير او و نعم دنيويه گاه هست كه بوسايط غير مىباشد بخلاف آخرة كه بدون واسطهء غير است و حمد بندگان در آخرة نه از روى تكليف است بلكه بر وجه تلذذ و فرح و سرور است و گويند مجموع اهل آخرت حمد او گويند دوستان او را بفضل ستايند و دشمنان بعدل ستايش نمايند
وَ هُوَ الْحَكِيمُ
و اوست محكم كننده امور دارين چه صدور همهء افعال از او بر وجه حكمتست
الْخَبِيرُ
دانا ببواطن جميع اشيا
يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ
ميداند آنچه فرو ميرود در زمين چون آب باران و كنوز و دفاين و اموات و غير آن
وَ ما يَخْرُجُ
و آنچه بيرون ميآيد از زمين چون آب چشمها و نباتات و فلزات و حيوانات
وَ ما يَنْزِلُ
و ميداند آنچه فرو ميآيد
مِنَ السَّماءِ
از آسمان چون ملائكه و كتب و مقادير ارزاق و امطار و آجال و صواعق و انواع خيرات و بركات
وَ ما يَعْرُجُ فِيها
و آنچه بالا ميرود در آسمانها چون فرشتگان و نامهاى اعمال بندگان و دعوات و كلمات و ارواح طيبه و صاحب كشف الاسرار آورده كه بر علم قديم او پوشيده نيست آنچه فروميآيد بر دلهاى انبياء از واردات و مكاشفات و آنچه بالا ميرود از الطاف كرم كه از بارگاه قدم متوجه دلها گشته هر جا كه بوى آشنائى ميآيد آنجا نزول مىكند و آنچه بالا ميرود از نالهء تائبان و آه مفلسان كه چون سحرگاه از خلوتخانه سينهء ايشان روى بدرگاه رحمت بيچون آرد فى الحال رقم قبول بر آن كشد
وَ هُوَ الرَّحِيمُ
و اوست مهربان بر اتمام نعمة
الْغَفُورُ
پوشنده گناهان اهل تفريط در اداى شكر نعم بپروردهء رحمت يا رحيمست به بندگان كه معاجله نميكند بعقوبت ايشان و ساير ذنوب ايشان در دنيا و متجاوزان در عقبى
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و گفتند آنان كه كافر شدند از روى انكار و يا استهزا كه
لا تَأْتِينَا السَّاعَةُ
نمى آيد بما قيامت
قُلْ
بگو ايمحمد بايشان كه
بَلى
نه آنست كه شما ميگوئيد بلكه ميآيد
وَ رَبِّي
و به حق پروردگار من در لباب آورده كه ابو سفيان بلات و عزى سوگند خورد كه بعث و نشور نخواهد بود حق تعالى فرمود كه اى محمد تو هم سوگند ياد كن كه به حق پروردگار من كه به زودى
لَتَأْتِيَنَّكُمْ
بيايد بشما قيامت
عالِمِ الْغَيْبِ
آن پروردگارى كه دانندهء پوشيدههاست
لا يَعْزُبُ عَنْهُ
دور نشود از علم او يعنى پوشيده نگردد از او
مِثْقالُ ذَرَّةٍ
همسنك مورچه خرد يا به وزن ذرهء از ذرات هوا
فِي السَّماواتِ
در آسمانها
وَ لا فِي الْأَرْضِ
و نه در زمينها
وَ لا أَصْغَرُ