باشند در آن و چون شما به اختيار خود پا از ظلمتكدهء كفر بيرون ننهاديد و ايمان را بازگذاشتيد با وجود ظهور حقيقت ايمان بر شما
فَذُوقُوا
پس بچشيد عذاب دوزخ را
بِما نَسِيتُمْ
بسبب آنكه فراموش نموديد يعنى ترك كرديد و فرو گذاشتيد و متذكر و متعظ نشديد
لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا
به رسيدن شما به اين روز بجهة ترك ايمان به اختيار
إِنَّا نَسِيناكُمْ
بدرستى كه ما فراموش نموديم يعنى ترك كرديم و فرو گذاشتيم شما را در عذاب دايمى و اصلا شما را ياد نياورديم همچنانكه چيزيرا فراموش كنند و به ياد نيارند پس با شما معامله ناسيان كرديم
وَ ذُوقُوا
و بچشيد ايمشركان مكرر
عَذابَ الْخُلْدِ
عذاب جاودانى را
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
بسبب آنچه بوديد كه ميكرديد از كفر و معاصى و مرويست كه روز قيامة چون همه بندگان را در صعيد سياست بدارند و حساب همه بكنند و اهل دوزخ را بدوزخ روانه سازند فرشتگان برخيزند زبان بشفاعة بگشايند حق تعالى بعضى از ايشانرا بجهة شفاعة فرشتگان از راه دوزخ بازآورد و گروهى ديگر بشفاعة پيغمبران از آتش دوزخ خلاصى يابند و جمعى ديگر بشفاعة شهيدان و فرقهء ديگر بشفاعة مؤمنان و بعد از آن رحمت الهى به صورت خوب برآيد و گويد بار خدايا مرا شفاعة ميرسد حق تعالى فرمايد شفاعت كن در حق هر مؤمنى و مؤمنه كه مرا در موضعى ياد كرده باشد و يا از من ترسيده و يا اميدوار بوده و يا در همهء عمر خود يك بار مرا از روى خوف و رجا خوانده پس بشفاعة او هر مؤمن و مؤمنه كه بوده باشد از دوزخ بيرون آيند و به راه بهشت روانه شوند و در دوزخ نماند مگر كسى كه خداى تعالى به دو مبالات نكند به جهت كفر و شرك آنگاه ميفرمايد كه تا درهاى دوزخ به روى ايشان در بندند پس هيچ راحت در آن در نيايد و به هيچ وجه غم از او بيرون نيايد فرشتگان بايشان گويند فذوقوا بما نسيتم تا آخر
و بعد از ذكر عاقبت اهل شرك و طغيان و كفران و عصيان در بيان حال و مآل مؤمن موحد ميفرمايد كه
إِنَّما يُؤْمِنُ
جز اين نيست كه ميگروند
بِآياتِنَا
بآيتهاى كلام ما
الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا
آنان كه چون پند داده شوند
بِها
به آن آيتهاى
خَرُّوا
به روى درافتادند
سُجَّداً
سجده كنندگان جهت خوف از عذاب ربانى
وَ سَبَّحُوا
و تسبيح و تنزيه كنند پروردگار خود را از آنچه لايق عظمت و كبريائى او نباشد تسبيحى مقرون
بِحَمْدِ رَبِّهِمْ
بستايش پروردگار خود يعنى از صفات نالايق او را تنزيه كنند و بستايش موافق او را بستايند و يا به جهت ترسكارى از عذاب سبحانى او را پرستش نمايند بر آنچه توفيق داده ايشانرا بايمان و هدايت شكرگزارى كنند
وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
در حالتى كه ايشان