زمين را امر كرد تا او را فرو برد تا قيامت فرو ميرود از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مرويستكه شتاب زدگى در رفتار بها و بجمال مرد ببرد
وَ اغْضُضْ
و فرود آور و كم گردان
مِنْ صَوْتِكَ
از آواز خود يعنى فرياد كننده و نعره زننده مباش در سخن
إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ
بدرستى كه زشتترين آوازها
لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
هر آينه آواز خرانست يعنى در ارتفاع صوت فضيلتى نيست بلكه موجب خفت است و صوت حمار با وجود بلندى مكره طبيعتست و موجب وحشت مرويستكه مشركان عرب برفع صوت تفاخر ميكردند حق تعالى به اين آيه رد كرد بر ايشان فخر ايشان را و حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آواز نرم را دوست داشتى و جهر صوت را كاره بودى در انجيل مذكور استكه اى عيسى بفرما بندگان مرا كه چون با من مناجات كنند آوازهاى خود را فرو خوابانند كه من مى شنوم و آنچه در دل ايشانست ميدانم و ذكر انكرية صوت حمار با آنكه از او حيوانات است كه انكر است از صوت حمار به جهت آنست كه آواز آن نزد عرب مثل است در كراهيت و سفيان ثورى فرمود كه فرياد هر حيوانى تسبيح اوست الاحمار كه آواز و فرياد او از ديدن شيطان است و در حديث آمده كه چون آواز دراز گوش بشنويد پناه گيريد خود را به خدا از شر شيطان رانده شده از رحمة خدا چه آواز او به جهت آنست كه شيطان را ديده و سعد وقاص از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه حق تعالى سه آواز را دشمن دارد آواز خر و آواز سك و آواز زن نوحهگر و از بعضى اكابران دين مرويستكه آواز حمار براى كاه و جو است و يا به جهت شهوت و يا جنگ دراز گوش ديگر و صوتى كه از غلبهء صفات بهيمى و سبعى زايد زشتترين صداها باشد به جهت انكريت صوت و غلبيت صفات بهيمى و نفسانى اوست كه ذكر او نزد ارباب آداب قبيح است و از روى كنايه نام او مىبرند مانند دراز گوش و تصريح باسم او نميكنند همچنانكه ساير أشياى مستقذره كه بطريق كناية ذكر او ميكنند نه بر وجه تصريح و از ابو عبد اللّه عليه السّلام مرويستكه مراد تشبيه عطسه است بآواز بلند و رفع صوت در كلام قبيح كه مرضى الهى نباشد و اگر در دعا و قراءت قرآن باشد مذموم نيست و حق تعالى
بعد از ذكر وصاياى لقمان براى تنبيه بندگان و اتعاظ ايشان به آن ذكر نعم خود مىكند بآفريدن كائنات و تنبيه ايشان بر معرفت خود بوسيلهء آن و ميفرمايد كه
أَ لَمْ تَرَوْا
آيا نميبينيد اى مردمان
أَنَّ اللَّهَ
آن را كه خداى
سَخَّرَ لَكُمْ
رام ساخت براى نفع شما
ما فِي السَّماواتِ
آنچه در آسمان ها است از آفتاب و ماه كه از روشنى آن بهرهمنديد و ستارگان تا بدانها راه نمائيد و از ابر و باد و باران كه به آن منتفع ميشويد
وَ ما فِي الْأَرْضِ
و آنچه در زمين است از كوه و بيابان و درياها و حيوانات و نباتات و معادن و غير آن از امور نافعه كه در آن تصرف ميكنيد بهر وجه كه ميخواهيد