مىكند بقوله
حَمَلَتْهُ
برداشت آدمى را يعنى فرزند را
أُمُّهُ
مادر او مدت بسيار و سست ميشد در حمل او
وَهْناً
سست شدنى
عَلى وَهْنٍ
بر سست شدنى يعنى ضعفى بالاى ضعفى تا حين وضع
وَ فِصالُهُ
و جدا كردن و بازگرفتن او را از شير
فِي عامَيْنِ
در مدت دو سال بود يعنى بعد از ولادت فرزند را در عرض اين مدت شير داده پس حق حمل و رضاع و تربيت بر فرزند داشته باشد و مستحق شكرگزارى و احسان بود و اين آيه دليلست بر آنكه مدت رضاع دو سالست پس وصيت كرديم فرزند را
أَنِ اشْكُرْ لِي
به آنكه شكر گوى مرا به حمد و طاعت
وَ لِوالِدَيْكَ
و مر پدر و مادر خود را ببر وصله
إِلَيَّ الْمَصِيرُ
بسوى حكم منست بازگشت همه و بر شكر و كفران همه را جزا خواهم داد مرويستكه شخصى از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيد كه با كه نيكوئى كنم فرمود امك امك امك ثم اباك يعنى بمادر خود بمادر خود بمادر خود بعد از آن به پدر خود
وَ إِنْ جاهَداكَ
و اگر كوشش كنند پدر و مادر با تو
عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي
بر آنكه شرك آرى به من و انبازگيرى
ما لَيْسَ لَكَ بِهِ
آن چيزيرا كه نيست ترا به آن استحقاق شريك گرفتن او
عِلْمٌ
دانشى يعنى بر وجه تقليد محض بدون دليلى كه دلالت كند بر استحقاق آن بلكه دليل قايم است بر عدم استحقاق شريك
فَلا تُطِعْهُما
پس فرمان مبر ايشان را در اين
وَ صاحِبْهُما
و مصاحبت كن با ايشان
فِي الدُّنْيا
در زندگانى دنيا
مَعْرُوفاً
مصاحبتى نيكو كه پسنديده شرع و مقتضاى كرم بود
وَ اتَّبِعْ
و پيروى كن در دين
سَبِيلَ مَنْ أَنابَ إِلَيَّ
راه كسى كه بازگشته است به من بتوحيد و اخلاص در طاعة كه محمد است و اتباع او كه متصفند بصفت ايمان و اخلاص
ثُمَّ إِلَيَّ
پس بسوى منست
مَرْجِعُكُمْ
بازگشت تو و پدر و مادر تو يعنى مرجع همهء شما با منست بر وجه مجازات
فَأُنَبِّئُكُمْ
پس آگاهى خواهم داد شما را
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
به آنچه هستيد كه مىكنيد از خير و شر يعنى مجازات خواهم داد ترا بر ايمان و مصاحبت نيكو با مادر و پدر و نيز مادر و پدر ترا بر كفر ايشان
بعد از آن ديگر باره از وصيت لقمان خبر ميدهد كه پسر خود را گفت
يا بُنَيَّ
اى پسرك من
إِنَّها
بدرستى كه خصلتى و كردارى كه آدمى را باشد از خير و شر
إِنْ تَكُ
اگر باشد خردى و صغرى آن
مِثْقالَ حَبَّةٍ
همسنك دانه