بر ايمانند و در صدد هدايت و طلب رشاد و ثواب و جوياى طريق حق
فَهُمْ مُسْلِمُونَ
پس ايشان گردن نهادگانند مرا و امر و نواهى ترا
بعد از آن باز عود بذكر دلايل توحيد و قدرت نموده ميفرمايد كه بقوله
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ
خداى به حق آنكس است كه آفريد شما را
مِنْ ضَعْفٍ
از چيزى سست يعنى در ابتداى آفرينش ضعيف بوديد و ضعف اساس امر شما بود كه خلق الانسان ضعيفا و آن حالة طفوليتست و يا شما را آفريد از اصلى سست و ضعيف كه نطفه است
ثُمَّ جَعَلَ
پس گرداند شما
مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً
از پس سستى با قوة
ثُمَّ جَعَلَ
پس داد شما را
مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ
از پس قوة جوانى و يا بعد از ايلاج روح
ضَعْفاً
سستى و عدم قدرت بر مشى
وَ شَيْبَةً
و پيرى
يَخْلُقُ ما يَشاءُ
ميآفريند هر چه ميخواهد از ضعف و قوة و شيبة و شبابت
وَ هُوَ الْعَلِيمُ
و اوست دانا باحوال بندگان و مصالح ايشان
الْقَدِيرُ
توانا بر تغيير صفات ايشان بر وجه حكمت
و بعد از آن در بيان حال بعث ميفرمايد
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ
و روزى كه قايم شود قيامت تسميهء آن بساعت جهت آنست كه كه در ساعت آخر باشد در دنيا و يا بيكبار واقع شود
يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ
سوگند خورند كافران بزهكار بر وجه گمان نه يقين به اين مضمون كه
ما لَبِثُوا
درنك نكردند در دنيا يا در قبور يا در ميان فناى دنيا و بعث
غَيْرَ ساعَةٍ
جز ساعتى حاصل كه ايشان مدت لبث خود را نسبت به مدت عذاب خود در آخرت كم شمرند و يا آنكه او را فراموش كرده باشند و از روى ظن نه بر وجه يقين اين سوگند خورند
كَذلِكَ
همچنين مثل اين برگشتن از صدق و تحقيق در آخرت
كانُوا
هستند در دنيا كه بانكار حشر
يُؤْفَكُونَ
برگردانيده ميشوند از راه صدق يعنى كار ايشان ناراستيست و دروغ در اين سراى و در آن سراى و بناى كار ايشان بر خلافست حق تعالى بعد از آن خبر ميدهد از قول اهل علم و ايمان
بعد از استماع اين سوگند بدروغ از مشركان بقوله
وَ قالَ الَّذِينَ
و گويند آنان كه
أُوتُوا الْعِلْمَ
داده شدهاند دانش
وَ الْإِيمانَ
و گرويدهاند يعنى ملائكه و انبيا كه عالمند بر اكثر امور و مؤمنان انس با جميع اهل ايمان كه متصفند بصفت ايمان و علم در جواب كفار گويند كه چرا دروغ سوگند ميخوريد
لَقَدْ لَبِثْتُمْ
بدرستيكه درنك كرديد در دنيا
فِي كِتابِ اللَّهِ
در لوح محفوظ يا در قرآن كقوله تعالى و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون يا در علم خداى يا قضاى او يعنى در لوح يا در قرآن يا علم اللّه ثبت شده است مكث شما در دنيا يا در قبر
إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ
تا روز برانگيختن