بفعل آيد و اين از جملهء اعراض قرآنست بقوله تعالى
لِلَّهِ الْأَمْرُ
مر خدايراست امر و فرمان
مِنْ قَبْلُ
پيش از غلبهء فارس بروم
وَ مِنْ بَعْدُ
و بعد از غالب شدن روم بر فارس يعنى همه وقت قضاى او نافذ است و همه كار او در قبضهء اقتدار اوست پس مغلوبيت و غلبيت هر يك از ايشان از اول تا آخر بامر او سبحانه است و تلك الايام نداولها بين الناس در كشف الاسرار مراد بقبل و بعد قبل ازل است و بعد ابد يعنى امر ازلى و ابدى مر او راست كه خداوند ازل و ابد است
وَ يَوْمَئِذٍ
و در آن روز كه روميان بر فارسيان غلبه كنند
يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ
شاد خواهند شد مؤمنان
بِنَصْرِ اللَّهِ
به يارى كردن خداى مر اهل كتاب را بر قومى كه كتاب ندارند چه در اين انقلاب تفالست مر اهل ايمان را و ظهور صدق اخبار مؤمنان و بردن گرو و ازدياد يقين صحابه
يَنْصُرُ
يارى ميدهد خداى
مَنْ يَشاءُ
هر كه را ميخواهد
وَ هُوَ الْعَزِيزُ
و اوست غالب مطلق انتقام كشد از جمعى كه خواهد
الرَّحِيمُ
مهربان غلبه دهد جمعى را بر جمعى بر وفق حكمت و مصلحت
وَعْدَ اللَّهِ
وعده كرد خداى غلبهء روم را بر فارس و فرح مؤمنان را وعده كردنى درست و راست
لا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ
خلاف نكند خدا وعدهء خود را چه دروغ بر او ممتنع است پس البته راست ميسازد و هر وعدهء كه ميدهد بوفا مقرون ميگرداند
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ
و ليكن بيشتر مردمان
لا يَعْلَمُونَ
نميدانند وعده و صحت وعدهء او را بجهة جهل ايشان و عدم تفكر ايشان جهة جحود و عناد ايشان
يَعْلَمُونَ ظاهِراً
ميدانند چيزيرا كه آشكارا و مشاهد است
مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا
از زندگانى دنيا يعنى مال و متاع و جاه و دولت و ساير منافع و مضار آن را يا اسباب معايش و تجارت و در وسيط آورده كه مراد بناكردن و زراعت و اجراى انهار و قنوات كردنست كه اكثر اهل دنيا قواعد آن را ميدانند
وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ
و ايشان از آخرت كه غايت مقصود است
هُمْ غافِلُونَ
ايشان بىخبرانند و غافلانند و به جهت اين دائم در تعمير دنيااند و تخريب آخرت از شيخ حسن مرويستكه به خدا كه خلاقت و علم ايشان بامور دنيا بر وجهى رسيده كه درهم را به ناخن خود منقلب ميسازند و از وزن آن خبر ميدهند بر آن نحوى كه هست و اصلا نميدانند كه نماز را چون بايد گذارد از ابو عبد اللّه عليه السّلام پرسيدند تفسير يعلمون ظاهرا من الحيوة الدنيا فرمود منه الرجز و النجوم و از جملهء علم ايشان به ظاهر حياة الدنيا علم رجز است و علم نجوم كه براى تدبير دنيا نيك مىورزند بعد از بيان غفلت اهل دنيا و اشتغال ايشان به آنكه