سورة الروم
مكية و هى ستون آية ابى بن كعب از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه هر كه سورهء روم بخواند حق تعالى او را ده حسنه بدهد بعدد هر فرشته كه تسبيح ميكنند در آسمان و زمين و تلافى هر عملى كند كه او در آن روز و شب ضايع ساخته باشد يعنى هر طاعت كه در آن روز و شب كرده باشد و خللى در آن راه يافته بموضع قبول افتد و در اول سوره عنكبوت گذشت كه ابو بصير از ابو جعفر عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرمود به خدا سوگند كه هر كه در شب بيست و سيم ماه رمضان سوره عنكبوت و روم بخواند وى از اهل بهشت باشد
و چون حق تعالى در آخر سورهء عنكبوت بر طريق اجمال ذكر مجاهدين كرد در اين سوره تفصيل آن مينمايد و ميفرمايد كه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . الم
ابو جوزا از ابن عباس نقل كرده كه حروف مقطعه ثناهاى ربانىاند و هر حرفى اشارتست بصفتى كه حق تعالى را بدان ثنا گويند چنانچه الف از اين كلمه كنايتست از الوهيت و لام از لطف و ميم از ملك و يا الف اشارتست ببسم اللّه و لام بنام جبرئيل و ميم باسم محمد يعنى اللّه بواسطهء جبرئيل وحى فرستاد بمحمد و باقى وجوه در ما تقدم مذكور شد
و بنابر آنكه اين حروف مقسم به باشند معنى آنست كه سوگند به اين حروف كه مبادى اسماء اللّهاند كه
غُلِبَتِ الرُّومُ
كه مغلوب شدند روميان يعنى فارسيان برايشان غلبه كردند
فِي أَدْنَى الْأَرْضِ
در نزديكترين زمينى كه عرب داشتند نسبت به زمين روم و آنزمين اردن و فلسطين و كسكر و يا ميان اذرعات و بصرى و تفصيل اين قصه بر قول مفسران و مورخان چنانست كه در فارس زنى بود كه فرزندان او همه شجاع بودند و كسرى كه پرويز نام داشت و پادشاهى جميع فارس متعلق به او بود اين زن را بخواند و گفت من ميخواهم كه لشكرى بمحاربهء قيصر روم فرستم و يكى از فرزندان تو را امير سازم بگو كه كدام پسرت به اين امارت سزاوارتر است زن گفت فلان پسرم از گرگ باحذرتر است و از روباه محيلتر و آنكه قرهخان نام اوست در كارها از تيغ و سنان روندهتر است اما پسر ديگرم كه شهريران نام اوست شجاعتر از شير است و حليمتر از كوه كسرى گفت من حليمتر را اختيار كردم پس ويرا طلبيده امارت لشكر به او تفويض نموده و بجانب روم روانه ساخت و شهريران با لشكر خود به زمين روم درآمده و با قيصر روم مقاتله نموده ظفر يافت و شهرها را خراب كرد و اين كارزار در اذرعات و بصرى كه نزديكتر از شهرهاى شام به زمين عرب و عجم است واقع شد و چون