است
حَرَماً آمِناً
حرمى با ايمنى بطريقى كه اهل آن ايمنند از قتل و غارت و ساير تعدى
وَ يُتَخَطَّفُ النَّاسُ
و حال آنكه ربوده ميشوند مردمان
مِنْ حَوْلِهِمْ
از گرداگرد ايشان يعنى گرداگرد بلد ايشان مردمانرا ميكشتند و اسير ميكردند و غارت ميكردند و كسى متعرض ايشان نميشود
أَ فَبِالْباطِلِ
آيا پس با وجود اين بباطل كه بتانند و يا شياطين
يُؤْمِنُونَ
ميگروند
وَ بِنِعْمَةِ اللَّهِ
و بنعمت خداى يعنى بچنين نعمتى ظاهر كه تمكن است در حرم و ايمنى از خوف و قتل و غارت و اسير
يَكْفُرُونَ
كافر ميشوند به جهت آنكه غير او را به او شريك ميسازند يعنى دليل كفر ايشان بر اين نعمت شرك ايشان است
وَ مَنْ أَظْلَمُ
و كيست ستمكارتر
مِمَّنِ افْتَرى
از كسى كه بر بندد و بسازد
عَلَى اللَّهِ كَذِباً
بر خداى دروغى را و گمان برد كه او را شريكى هست
أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ
يا تكذيب كند به حق كه پيغمبر است يا قرآن لمّا جاءه آنهنگام كه آمد بوى
أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ
آيا نيست استفهام براى تقرير است يعنى البته هست در دوزخ
مَثْوىً
جايگاه اقامت
لِلْكافِرِينَ
براى ناگرويدگان يعنى البته مستوجب خلودند در دوزخ بجهة شرك و كفران
و بعد از وعيد كافران در وعدهء مؤمنان ميفرمايد كه
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا
و آنان كه كوشش كردند
فِينا
در حق ما و اقامت دين ما بر وجه اخلاص با نفس اماره كه جهاد اكبر است و يا با كفار كه جهاد اصغر است
لَنَهْدِيَنَّهُمْ
هر آينه بنماييم ايشانرا
سُبُلَنا
براههاى حق كه آن طريق ميسر است بمجازات ما و وصول بجنات ما و هر كه مجاهده كند در آنچه دانسته ما راه نمائيم او را به آنچه ندانسته و از سهل تسترى مرويست كه هر كه كوشش كند در اقامت سنت بنمائيم او را سبيل جنت و هر كه كوشش كند در طلب ما بنماييم او را راه دريافت خود كه من طلبنى وجدنى و هر كه ما را جويد يابد
وَ إِنَّ اللَّهَ
و بدرستى كه خداى
لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ
با نيكوكارانست يعنى با مجاهدان بنصرت و اعانت در دنيا و يا ثواب مغفرة در آخرة