به آن آب
الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِها
زمين را از پس مردگى و افسردگى آن
لَيَقُولُنَّ اللَّهُ
هر آينه گويند كه خداست كه اين كار مىكند نه غير او يعنى مقر و معترفند به آنكه اوست كه موجد ممكناتست از اصول و فروع آن با وجود اين بعضى از مخلوقات را به او در عبادت شريك ميسازند
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ
بگو شكر مر خدايراست كه مرا و تابعان مرا از اين ضلالت نگاه داشته و يا حمد خدا كن بر تصديق خود و اظهار حجت خود
بَلْ أَكْثَرُهُمْ
بلكه بيشتر كافران
لا يَعْقِلُونَ
در نمىيابند امر معقول را
وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا
و نيست اين زندگانى دنيا
إِلَّا لَهْوٌ
مگر مشغولى بامر باطل
وَ لَعِبٌ
و بازى به چيزى بيحاصل و گويند لهو عمليست كه جوانان ميكنند از سر شهوت براى قضاى شهوت و لعب بازى كودكان يعنى دنيا در سرعت و انقضا و زوال بلهو و لعب جوانان و كودكان ميماند كه بيكجا جمع شوند و ساعتى بدان مبتهج گردند و اندك زمانى ملول و مانده شوند
وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ
و بدرستيكه سراى ديگر
لَهِيَ الْحَيَوانُ
آنست كه سراى حياة ابدى است يعنى زندگانى جاودانى در آن سراى خواهد بود بخلاف زندگانى اين سراى كه در معرض فنا و زوالست
لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ
اگر باشند مردمان كه بدانند چيزها را هر آينه اختيار زندگانى دنيا نكنند بر سراى جاودانى و مشركان بر طريق شرك و عنادند
فَإِذا رَكِبُوا
پس چون سوار شوند
فِي الْفُلْكِ
در كشتى و بسبب موت در گرداب اضطراب افتند
دَعَوُا اللَّهَ
بخوانند خداى را
مُخْلِصِينَ
در حالتى كه خالص كنندگان باشند
لَهُ الدِّينَ
براى خدا دين خود را يعنى در صورت آنها باشند كه مخلصانند چه ياد نكنند مر خدايرا و در دفع آن پناه جز بوى نبرند به جهت علم آنها بلكه كاشف شدايد نيست مگر او
فَلَمَّا نَجَّاهُمْ
پس آنهنگام كه رهاند خدا آنها را از غرق و بسلامت بيرون آرد ايشانرا
إِلَى الْبَرِّ
بسوى دشت كه خشكست
إِذا هُمْ
آنگاه ايشان
يُشْرِكُونَ
شرك آرند يعنى بازگردند به عادت خويش
لِيَكْفُرُوا
تا كافر شوند به جهت شرك
بِما آتَيْناهُمْ
به آنچه داديم ايشانرا از نعمت نجات
وَ لِيَتَمَتَّعُوا
و تا برخوردار شوند به اجتماع بر عبادت اصنام و حمايت ايشان بر آن و يا برخورند از زندگانى اين جهان فانى
فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
پس زود باشد كه بدانند عاقبت كار خود را بوقت عقوبت
بعد از آن بر سبيل تذكير نعمت ميفرمايد كه
أَ وَ لَمْ يَرَوْا
آيا نديدند و ندانستند اهل مكه
أَنَّا جَعَلْنا
آنكه گردانيديم شهر ايشان را كه مكه