أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ
آنكه راستى گفتار و يا عبادت و يا توحيد و يا حجت مر خدايراست
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ
و گم گردد از ايشان و نابود و ضايع شود
ما كانُوا يَفْتَرُونَ
آنچه بودند كه ميبافتند از كذب و ساير سخنان باطل يا اميد شفاعت كه ببتان داشتند
و چون حق تعالى افتتاح اين سوره بقصه موسى و فرعون فرمود اختتام آن را بقصهء قارون كرد كه از قوم موسى بود و فرمود
إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى
بدرستى كه قارون بود از قوم موسى - از ثعلبى نقل است كه وى عم موسى بوده و نزد جمعى ديگر خواهر زادهء وى بود و بروايت عطا از ابن عباس پسر خالهء او و اين قول از ابو عبد اللّه عليه السّلام ماثور است و بروايت ابن جريح پسر عم موسى بود چه پدر قارون يصهر بن قاهت است و پدر موسى عمران بن قاهت از اولاد لاوى بن يعقوب و قارون را از غايت خوبى صورت و زيبائى طلعت منور خواندندى و در قرائت تورية اقرأ از همهء بنى اسرائيل بوده و يكى از سبعين مختار اوست كه ايمان بموسى آورده بود و در زمان فقر و احتياج مردى متواضع و متخلق بوده و گويند كه وى به ظاهر ايمان آورده بود و به باطن مانند سامرى كافر بود حق تعالى خواست كه او را ممتحن سازد بانفاق تا كفر او بر عالميان ظاهر گردد پس او را بوسيلهء كثرت مال و جاه امتحان كرد
فَبَغى
پس ستم كرد و افزونى جست و تكبر نمود
عَلَيْهِمْ
بر قوم موسى و خواست كه همه در تحت حكم او باشند و بروايت سعد بن مسيب از ابن عباس او عامل فرعون بود و در زمان او بر بنى اسرائيل ستم ميكرد و عطا گفته كه بجهة تكبر بر بنى اسرائيل جامها را بيك شبر درازتر از ايشان ميپوشيد و منشأ آن كثرت كنوز او بود همچنانكه ميفرمايد
وَ آتَيْناهُ
و عطا كرديم او را
مِنَ الْكُنُوزِ
از گنجهاى ذخيره نهاده و مالهاى فراهم آورده كه بر بالاى يكدگر نهاده
ما
آنچيزى كه يعنى آنمقدارى كه كثرت وفور آن بر وجهى بود
إِنَّ مَفاتِحَهُ
بدرستيكه كليدهاى آن در وقت برداشتن
لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ
هر آينه رنج ميآورد بگروهى بسيار از مردمان
أُولِي الْقُوَّةِ
كه خداوندان توانائى بودند از عطا منقولست كه مراد بعصبه اينجا چهل مرد توانا بودند كه كليدهاى كنوز او ميكشيدند - و در كشاف آورده كه شصت استر كليدهاى خزاين او ميكشيدند هر خزينه را مفتاحى بود و هيچ مفتاحى را اصبعى زياده نبود و از پوست حيوانات ساخته بودند تا سبك باشد و از خثيمه نيز مرويست كه در انجيل نيز واقع شده كه كليدهاى گنج قارون بر شصت استر نهادندى و هر كجا رفتى با خود ببردى و ثعلبى گفته كه مراد از مفاتيح اوعيهء مالست و آن چهار هزار هزار و چهل انبان بوده پر از طلا و نقره و قول اول اكثر و اشهر است و بر هر تقدير ميفرمايد