تَظاهَرا
هم پشت شدند در اظهار و خارق عادت يا مشركان عرب مكه گفتند كه دو سحر معاون و مطابق يكديگرند يعنى تورية و قرآن
وَ قالُوا
و گفتند قبطيان يا مشركان مكه
إِنَّا بِكُلٍّ كافِرُونَ
بدرستيكه ما بهر يك از اين دو سحر يا جميع پيغمبران يا بكتب ايشان ناگرويدگانيم و ناباور -
دارندگان
قُلْ فَأْتُوا
بگو يا محمد پس بياوريد
بِكِتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
كتابى را از نزديك خداى كه باشد
هُوَ
آنكتاب
أَهْدى مِنْهُما
راه نمايندهتر از اين دو كتاب كه بر من و موسى نازل شده تا من
أَتَّبِعْهُ
پيروى كنم آن را
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر هستيد راست گويان كه تورية و قرآن سحر است و يا موسى و هرون ساحرند
فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ
پس اگر اجابة نكنند ترا و كتاب نياورند
فَاعْلَمْ أَنَّما
پس بدانكه جز اين نيست كه ايشان
يَتَّبِعُونَ
پيروى ميكنند
أَهْواءَهُمْ
آرزوهاى خود را بىدانشى و حجتى كه اگر تابع حجت ميبودند هر آينه ميآوردند حجتى و كتابى و برهانى
وَ مَنْ أَضَلُّ
و كيست گمراهتر
مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ
از آنكس كه پيروى كند آرزوى خود را
بِغَيْرِ هُدىً
بيراه نمونى و بيانى و بصيرى
مِنَ اللَّهِ
از نزديك خداى مراد از اين نفى است يعنى هيچكس گمراهتر از آنكس نيست كه تابع هواى خود شود بدون راه نماينده و دليلى
إِنَّ اللَّهَ
بدرستيكه خدا
لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
راه نمينمايد و به منزل نجات نميرساند گروه ستمكاران را كه تابع هواى نفس خوداند و متوغل در آرزوهاى باطل يعنى جماعتيكه با وجود وضوح دلايل هاديه بر حقيقت اسلام به جهت عناد و جحود و استكبار تابع تسويلات نفسانى و متمنيات شيطانى شدهاند حق تعالى نظر لطف و هداية را از آنها بر داشته و در باديهء خذلان فرو گذارد و راه توفيق را از ايشان مسدود ساخته تخليهء ايشان نمايد تا بچنگال نكال دنيا و عقبى گرفتار ميشوند يا معنى آيه آنست كه حق تعالى فرداى قيامت راه بهشت باهل كفر و شرك ننمايد
و بعد از آن در صفت قرآن ميفرمايد
وَ لَقَدْ وَصَّلْنا
و بتحقيق كه پيوند داديم و متصل گردانيديم
لَهُمُ الْقَوْلَ
براى ايشان سخن را يعنى پيوسته فرستاديم قرآن را آيتى بعد از آيتى و سورتى بعد از سورتى براى تذكر و تدبر ايشان در آن و يا از پى درآورديم دعوت را بحجة و مواعظ را بمواعيد و قصص را بامثال
لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
تا شايد كه ايشان پند پذير شوند و در او تامل نموده به دو بگروند -
از قتاده مرويستكه چون عبد اللّه بن سلام و تميم دارمى و جارود عبدى و سلمان فارسى بشرف اسلام رسيدند حق تعالى آيه فرستاد كه
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
آنان كه