نكرديد به جهت عناد و جحود تا علم شما بكنه او رسد و حقيقت آن را بدانيد
أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
يا آن چه چيز بود كه شما بوديد كه مىكرديد بعد از آنكه تفكر نكرديد در صحة آن و طلب معرفت آن ننموديد در افكار خود و بىتاملانه در آن حكم بتكذيب آن كرديد اين از براى تنكيب ايشانست زيرا كه ايشان غير از تكذيب از سر جهل كار ديگر نكرده بودند تا بگويند فعلنا غير ذلك كردهايم غير از اين را و بنابر تفسير ثانى مراد ائمهء معصومين اند ( ع ) يعنى حق تعالى ايشان را در روز رجعت حشر كند و همه را در آن روز باز دارد تا چون حاضر شوند بايشان ندا كند بواسطهء ملكى كه آيا كسانى كه حجج من بودند و براى هدايت شما نصب كرده بودم بدروغ داشتيد بدون تفكر و تامل در حقيقت ايشان
وَ وَقَعَ الْقَوْلُ
و واقع شود گفتار يعنى فرود آيد عذاب
عَلَيْهِمْ
بر ايشان
بِما ظَلَمُوا
بسبب ستم و از حق درگذشتن ايشان كه تكذيب آيات و حجج خداى بود
فَهُمْ لا يَنْطِقُونَ
پس ايشان سخن نگويند بعذر خواهى به جهت مشغولى بعقوبات نامتناهى و يا براى آنكه بر دهن ايشان مهر نهاده باشند كه اليوم نختم على افواههم و يا در جواب چيزى نتوانند گفت كه براى ايشان حجت باشد و نفع بايشان رساند
بعد از آن تبيين قدرت خود مىكند در بعث و مىفرمايد كه
أَ لَمْ يَرَوْا
آيا نديدند و ندانستند منكران حشر
أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ
آنكه گردانيديم شب را يعنى آفريديم آن را
لِيَسْكُنُوا فِيهِ
تا آرام گيرند در او بخواب و استراحت
وَ النَّهارَ مُبْصِراً
و ساختيم روز را روشن تا در طلب معيشت مشغول و بكسب قيام نمايند
إِنَّ فِي ذلِكَ
به درستى كه در اينكه مذكور شد از آفريدن ليل و نهار
لَآياتٍ
هر آينه نشانهاست بر بعث و نشور و ارسال رسل
لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
مر گروهى را كه تصديق كنند و بگروند به خدا و رسول به جهت دلالت آن بر آنكه تعاقب نور و ظلمت بر وجهى مخصوص كه غير متعين است بالذات نيست مگر بقدرت قاهره و بدانكه هر كسى كه قادر است بر ابدال ظلمت بنور در ماده واحده قادر است بر ابدال موت و حياة در مواد ابدان
وَ يَوْمَ
و ياد كن روزى را كه
يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
دميده شود در صور كه مشابه شاخ است طول و عرض آن
فَفَزِعَ
پس بترسند از هول و هيبت آن
مَنْ فِي السَّماواتِ
هر كه در آسمانهاست از ملائكه
وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
و هر كه در زمين است از جن و انس و ساير حيوانات از