وَ أَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ
و بارانيديم بر ايشان از زير و زبر شدن مؤتفكات
مَطَراً
بارانى از سنك
فَساءَ
پس بد بارانى بود
مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ
باران بيم كرده شدگان كه تصديق بيم كنندگان نكردند و در صدد ايذاء و آزار ايشان شدند پس گفتيم لوط را
بعد از هلاك ايشان
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ
بگو ستايش مر خدايراست بر هلاك كفار
وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ
و سلام بر بندگان او
الَّذِينَ اصْطَفى
آنان كه برگزيد ايشانرا بنگاه داشت خود از فواحش و نجات داد از عقوبت و قول اكثر و اصح آنست كه مأمور به اين امر حمد پيغمبر ماست صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چون حضرت حق سبحانه و تعالى در اين سوره قصهاى كه دال بر كمال قدرت چون قصهء موسى و اختصاص رسل بآيات كبرى چون قصهء سليمان و مشتمل بر اهلاك اعدا و نصرت اوليا چون قصهء صالح و لوط بوى فرستاد و وقوف بر اين متضمن نعمة عظيمة پس بجهة اين ويرا به حمد الهى امر كرد بسلام بر بندگان برگزيده او از انبيا يا عامهء مؤمنان باصلاح در تفسير اهل البيت ( ع ) آمده كه ائمهء معصومين انداز اهل بيت او كه دل ايشان سالم است از لوث علايق و سر ايشان خالى است از فكر خلايق امروز سلام را بواسطه شنوند و فرد اسلام بيواسطه خواهند شنيد كه سلام قول من رب رحيم در اين آيه ترغيبست بر آنكه در سخن گفتن ابتدا به حمد خدا و صلوات و سلام رسول كنند تا بميمنت اين آن سخن مقبول سامعان گردد و لهذا ارباب تصانيف و خطبا و ادبا در اوايل كتب و خطب و ساير مقاصد همين طريقه مرعى ميدارند چه حق تعالى بعد از اين امر به اين مقصود شروع كرده بر سبيل الزام حجة بر كفره فرموده كه
آللَّهُ خَيْرٌ
خداى به حق بهتر است در ستايش و پرستش
أَمَّا يُشْرِكُونَ
يا آنچه انباز ميگيرند مشركان با خدا و از بديهياتست كه هيچ چيز مرتب نميشود از عبادت آنچه به آن شرك گرفتهاند تا موازنهء توان ميان او و ميان آنكس كه مبدء جميع چيزهاست و خالق و مالك همهء آن در خبر است كه چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيه تلاوة نمودى فرمودى بل اللّه خير و ابقى و اجل و اكرم بعد از آن تعداد خيرات و منافع خود مىكند كه آثار رحمة واسعهء اوست و دالست بر وحدانيت و قدرت قاهره او تا بندگان از باديهء جهالت و ضلالت و شرك روى بنزهت آباد وحدانية او نهند
و ميفرمايد از طريق اضراب از كلام سابق
أَمَّنْ خَلَقَ
يعنى بلكه بهتر است از هر چه كفار ميپرستند آنخدائيكه بقدرت كاملهء خود بيافريد
السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
آسمانها و زمينها را كه اصلاند در عالم كون و فساد و مبادى منافع بندگان و معيشت ايشان در آن
وَ أَنْزَلَ لَكُمْ
و فرو فرستاد براى شما
مِنَ السَّماءِ
از آسمان يا ابر
ماءً
آبى كه بارانست
فَأَنْبَتْنا بِهِ
پس برويانيديم بدان آب
حَدائِقَ
بوستانها پرميوه محاط عليها