و آنچه در عقب خود گذاشتهاند در دنيا طعن و لعن است و در آخرت عقوبت عذاب اليم در دركه جحيم
وَ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا
و رهانيده بوديم آنانرا كه گرويده بودند بصالح
وَ كانُوا يَتَّقُونَ
و بودند كه پرهيز ميكردند از كفر و معاصى ببركت ايمان و صلاحيت و تقوى از مقاتل نقل است كه در وقت هلاك قوم ثمود هر يك را جراحتى بر دست پديد آمد به مقدار نخودى روز اول سرخ بود روز دوم زرد بود روز سوم سياه گشت روز چهارم شكافته شد و در عقب آن جبرئيل آمد و بانك بر ايشان زده بر جاى بمردند و مؤمنانى كه نجات يافتند چهار هزار بودند و صالح ايشان را بحضرموت برد و در آنجا بجوار رحمت ايزدى پيوست و به جهت اين آن زمين را حضرموت گفتند يعنى حاضر شد آنجا موت بر صالح
و بعد از ذكر ثمود بيان احوال لوط ميفرمايد كه
وَ لُوطاً
و فرستاديم لوط بن هرون را بقوم خودش
إِذْ قالَ
ياد كن چون گفت
لِقَوْمِهِ
مر گروه خود را از روى انكار و استهجان
أَ تَأْتُونَ الْفاحِشَةَ
آيا ميآئيد بخصلتى زشت يعنى لوط قوم خود را گفت مىآئيد بمردان به عمل زشت و لواط كه زشتترين فواحش است
وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ
و حال آنكه شما ميدانيد زشتى او را و يا آنكه مىبينيد آن را يعنى بمعاينه و مواجههء يكديگر آن را ميكنيد
پس در بيان فاحشه گفت
أَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ
آيا شما ميآئيد بمردان
شَهْوَةً
از روى شهوة
مِنْ دُونِ النِّساءِ
بجز از زنان كه براى شهوت مخلوقند چه حكمت در مواقعت طلب نسل است نه قضاء حاجة شهوت
بَلْ أَنْتُمْ
بلكه شما
قَوْمٌ تَجْهَلُونَ
گروه مردمانيد كه نميدانيد عاقبت اين فعل قبيع را يا فعل شما مشابه فعل كسيست كه سفيه و جاهل باشد و تميز ميان قبيح و حسن نتواند كرد
فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ
پس نبود جواب گروه لوط
إِلَّا أَنْ قالُوا
مگر آنكه گفتند با يكديگر در حالتى كه متفق الكلمه بودند
أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ
بيرون كنيد كسان او را
مِنْ قَرْيَتِكُمْ
از ديه خود كه سدوم است
إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ
بدرستى كه ايشان مردمانىاند منزه از افعال ما يعنى كه خود را پاك ميدانند از آن و ما را پليد ميخوانند .
ابن عباس فرموده كه اين را بر سبيل استهزاء مىگفتند
فَأَنْجَيْناهُ
پس نجات داديم لوط را
وَ أَهْلَهُ
و كسان او را يعنى دختران او را
إِلَّا امْرَأَتَهُ
مگر زن او را كه
قَدَّرْناها
تقدير كرديم و حكم فرموديم بودن او را
مِنَ الْغابِرِينَ
از باقى ماندگان در عذاب با قوم لوط به جهت كفر و سخن چينى او