دوستى مردان با زنان بر وجه عاشقى و معشوقى و نزد اكثر جميع گناهان آشكارا و پنهانست
وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ
و مكشيد آن نفسى را كه حرام كرد خداى تعالى كشتن آن را مگر كه قصاص يا قتل مرتد يا رجم زانى محصن
ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ
اين چهار نهى و يك امر وصيت كرد يعنى امر فرمود
بِهِ
بنگاهداشت آن
لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
تا مگر دريابيد و بدانيد كه راه راست اين است .
وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
و نزديك مشويد بمال يتيمان و در آن تصرف مكنيد مگر به جهتى كه نيكوترين چيزى باشد كه در مال او مرعى بايد داشت مانند حفظ آن و فائده حاصل كردن از آن تا بيشتر شود و اصل آن را نخوريد
حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ
تا برسد يتيم بقوتهاى خود يعنى تا حين بلوغ و رشد كه وقت توانائى است
وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزانَ
و تمام بپيمائيد كيل را در مكيلات و ترازو را در موزونات
بِالْقِسْطِ
بعدل و مواسات يعنى كم مدهيد و زياده مستانيد بعد از نزول آيه بعضى گفتند يا رسول اللّه قادر نيستيم كه در وزن زبانه ترازوى ما باد و پله چنان باشد كه موئى ميل نكند حق تعالى فرمود كه
لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
ما تكليف نميكنيم كسى را مگر آنچه گنجايش آن باشد يعنى اگر تقصيرى در كيل و وزن بدون قصد و عمد شما واقع شود و شما را قصد مراعات عدل باشد آن را عفو كنيم
وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا
و چون سخنى گوئيد در حكومت يا گواهى دهيد پس راستى كنيد در آن
وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى
و اگرچه باشد محكوم له و محكوم عليه خداوند خويشى نزديك
وَ بِعَهْدِ اللَّهِ
و بعهد خدا كه تبليغ احكام شرعست و يا ملازمت عدل در آن و يا بنذرى كه كردهايد
أَوْفُوا
وفا كنيد و بر آنطريق كه از شارع بشما رسيده به آن قيام نمائيد
ذلِكُمْ
اين امر و يك نهى
وَصَّاكُمْ بِهِ
وصيت كرد خدا شما را به آن
لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
تا شايد كه شما پند پذيريد يعنى آنچه مأمور است به آن قيام نمائيد و آنچه منهى است از آن دور شويد .
وَ أَنَّ هذا
و بر شما ميخوانم حكم دهم را و آن اينست كه آنچه مذكور شده است در اين سوره از دلائل توحيد و اثبات نبوت و بيان شريعت
صِراطِي مُسْتَقِيماً
راه من است در حالتى كه راه راست است چه آن مؤدى بابواب جنانست نه راه ديگر
فَاتَّبِعُوهُ
پس متابعت كنيد و پيروى كنيد اين راه را
وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ
و از پى مرويد راههاى پراكنده و اديان مختلفه كه محض تقليد است بىحجتى و دليلى
فَتَفَرَّقَ بِكُمْ
پس متفرق سازد آن طرق مختلفه شما را و دور سازد