دادن شمس و قمر است يا دوار مختلف براى حساب معلوم
تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ
اندازه كردن خداوند غالب كه حكم او بر همه جاريست
الْعَلِيمِ
دانا در تدبير مملكت خود و مصالح خلق .
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ
و اوست خداوندى كه بقدرت كامله خود بيافريد براى شما ستارگان را
لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ
تا راه بيابيد بسبب آن در تاريكيهاى شب در بيابان
وَ الْبَحْرِ
و در دريا يعنى بضوء و طلوع و غروب مواضع آن راهها بشناسيد
قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ
بدرستيكه روشن ساختيم نشانهاى قدرت خود را
لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
براى گروهى كه بدانند نفع گرفتن خود را از آن و بر آن استدلال كنند بر وجوب قادر حكيم و رءوف رحيم و بدانكه همچنانكه حق تعالى شمس و قمر و نجوم را سبب منافع دنيويه گردانيد تابندگان بوسيلهء آن بمقاصد و مطالب خود سلوك نمايند و گمراه نشوند همچنين ضوء مصطفوى كه مثابهء نور شمس است در دين سبب هدايت بندگان گردانيد تا از ظلمات كفر خلاصى يافته بنور معرفت او راه يابند و بعد از غروب آن ضوء بافق فوات نور مرتضوى كه مانند قمر است از مطلع هدايت طالع ساخت تا به آن راه يافته از ظلمت شرك و نفاق برهند و نكته انا كالشمس و على كالقمر اينجا ظهورى تمام دارد و بعد از آن ائمهء هدى را كه مانند كواكب نيرند رهنماى بندگان ساخت تا متمسك بايشان شده از تاريكيهاى شقاوت ابدى رسته بسعادت دارين مستسعد گردند و حديث مثل اهل بيتى كمثل النّجوم دلالتى تمام دارد بر اين و از اينجاست كه على بن ابراهيم در تفسير اين آيه گفته كه مراد بنجوم آل محمدند .
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ
و اوست آنكه آفريد شما را از يكتن كه آدم است
فَمُسْتَقَرٌّ
پس شما راست قرارگاهى
وَ مُسْتَوْدَعٌ
و جاى وديعتى كه مستقر رحم است يا مستودع صلب يا عكس و نزد بعضى مستقر قربست و مستودع دنيا و حقيقت آنست كه هر جا كه آدمى قرار ندارد مستودعست چون صلب و رحم و قبر و مستقر موضع قرار او كه بهشت است يا دوزخ
قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ
بدرستيكه بيان كرديم علامات قدرت بالغه و وحدانيت خود را
لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ
براى گروهى كه فهم كنند اين را .
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ
و اوست آن خداوندى كه فرو فرستاد از ابر يا از آسمان
السَّماءِ
آب باران را
فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ
پس بيرون آورديم به آن آب رستنيهاى همه چيزى يعنى هر صنفى از نبات
فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً
پس بيرون آورديم از آن آب چيزى سبز يعنى گياهى