چون گفتند فرو نفرستاده خدا
عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ
بر هيچ آدمى هيچ چيز از وحى و احكام شرع يعنى انزال كتب و رسل نكرده
قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي
بگو ايمحمد كيست آنكه فرو فرستاده آن كتاب را كه
جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً
آمد به آن موسى در حالتى كه بود روشنائى دهنده و ظلمات جهل و كفر را زايل سازنده
وَ هُدىً لِلنَّاسِ
و راه نماينده مر مردمان را
تَجْعَلُونَهُ قَراطِيسَ
مى گردانند آن را صحيفها و طومارها و ورقهاى پراكنده كه
تُبْدُونَها
آشكارا ميكنيد آنچه مى خواهيد
وَ تُخْفُونَ كَثِيراً
و پنهان ميكنيد بسيارى را از آن چون نعت مصطفى و آيات رجم و غير آن
وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا
و آموخته شديد اى يهود آنچه ندانستيد
أَنْتُمْ وَ لا آباؤُكُمْ
نه شما و نه پدران شما از امر و نهى و حلال و حرام زياده بر آنچه در تورية است و بر شما ملتبس بود بيان آن مراد احكام قرآنست
قُلِ اللَّهُ
بگو ايمحمد كه خدا فرستاده است آن را كه ندانستيد
ثُمَّ ذَرْهُمْ
پس دست باز دار از يهود و بگذار ايشانرا
فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
در اباطيل و مزخرفات خود در حالتى كه بازى ميكنند و بآرزوى باطل خود مشغول ميشوند چه بر تو غير از تبليغ و الزام حجت نيست .
وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ
و اين قرآن كتابى است كه فرو فرستادهايم آن را
مُبارَكٌ
بسيار فائده و با بركت
مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ
باور دارنده آنچه پيش از وى بوده از كتب چون تورية و انجيل يعنى موافق آن در توحيد يا اصول دين يا گواهى دهنده بر حقيقت آن پس قرآن را فرستاديم براى بركات و خيرات كثيره و تصديق كتب متقدمه
وَ لِتُنْذِرَ
براى آنكه بيم كند و حفص بيا ميخواند يعنى براى آنكه بترسانى اى محمد
أُمَّ الْقُرى
اهل مكه را
وَ مَنْ حَوْلَها
و هر كه گرداگرد مكه است يعنى مجموع اهل مشرق و مغرب را
وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ
و آنكسانيكه ايمان آوردهاند بآخرت
يُؤْمِنُونَ بِهِ
ايمان مىآرند بكاتب يا به پيغمبر چه تصديق بآخرت موجب خوف عاقبت است و خوف باعث تدبر و تفكر در امر حق
وَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ
و ايشان كه بپيغمبر يا بكتاب ميگروند بر نمازها محافظت ميكنند تخصيص صلاة به جهت آنست كه ستون دين است و نشانهء ايمان آوردهاند كه مسيلمه كذاب و اسود عنسى دعوى نبوت كردند حضرت رسالت را از دعوى دروغ ايشان غبار ملال بر صفحه خاطر عاطر بود حضرت عزت در بيان