فرو فرستد آيتى از آيتهاى مقترحه
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
و ليكن بيشتر ايشان نميدانند كه حق تعالى قادر است بر انزال آن حكم او چنان قرار گرفته كه هر گاه معجزه طلبند و حق تعالى او را ظاهر گرداند و مقترحان ايمان نيارند عذاب استيصال بر ايشان فرود آيد چون قوم ثمود و از اين جهت آيات مقترحه بايشان نمينمايد و بعد از بيان قدرت خود بر انزال آيات مقترحه ذكر كمال قدرت و ذكر تدبير حكمت خود مىكند بقوله .
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ
و نيست هيچ جنبندهء بر زمين از حيوانات
وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ
و نه هيچ پرندهء كه در هوا ميپرد به دو بال خود بر وجه سرعت
إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ
مگر ايشان گروهائىاند مثل شما يعنى همچو شما محفوظ الاحوال و مقدر الارزاق و الاحالاند و نظر شما در آفرينش و حيات و ممات و ذكوريت و انوثيت توالد و تناسل و در دلالت بر وجود صانعى كه مدبر و قادر و عالم وحى است بقوله
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ
فرو نگذاشتيم در لوح محفوظ
مِنْ شَيْءٍ
هيچ چيزى را بلكه آن مشتمل است بر جلايل و دقايق علوم علوى و سفلى و امر هيچ حيوانى و جمادى در آن فروگذاشته نشده و اكثر مفسران بر آنند كه مراد بكتاب قرآنست چه آن متضمن هر چيزيست كه محتاج اليه امر دين است مفصلا يا مجملا از بيان حلال و حرام و قصص و امثال و مواعظ و اخبار آنچه مجمل است بيانش بتفصيل رسول باز گذاشتيم
ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ
پس همهء امم بسوى تو حشر كرده خواهند شد تا مطيعانرا ثواب دهد و عاصيان را عقاب كند و مكلفانرا بر آلام عوض دهد .
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا
و آنان كه بدروغ داشتند آيتهاى ما را كه قرآنست يا ساير دلايل واضحه
صُمٌّ
كرانند از شنودن دلائل وحدت و ربوبيت
وَ بُكْمٌ
و گنگانند از گفتن سخن حق
فِي الظُّلُماتِ
افتادهاند در تاريكيهاى كفر كه هيچ وجه راه به حق نميبرند و در ظلمت جهل و ظلمت عناد و ظلمت تقليد گرفتارند
مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ
هر كرا خواهد خدا خذلان كند و او را در ضلالت بگذارد و نظر لطف و توفيق از او باز گيرند
وَ مَنْ يَشَأْ
و هر كرا خواهد از اهل ايمان كه در طلب هدايتاند
يَجْعَلْهُ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
گرداند او را به راه راست بر وجه لطف و توفيق .
قُلْ
بگو اى محمد
أَ رَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّهِ
اگرچه ميبينيد شما و اگر بيايد بشما عذاب خدا چنان كه بكافران گذشته آمد مانند عاد و ثمود
أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ
يا بيايد بشما روز رستخيز