و اوست قهر كننده و غلبه نماينده بر بالاى بندگان خود يعنى بر همه غالب است و هيچكس بر او غلبه نتواند كرد
وَ هُوَ الْحَكِيمُ
و اوست محكم كار در تدبير خود از نفع و ضرر و ضيق و سعه و غير آن
الْخَبِيرُ
دانا و آگاه باحوال همهء بندگان - در نقل آمده كه سفهاى عرب گفتند كه يا محمد ما كسى نمىبينيم كه ترا تصديق كند و از علماى يهود و نصارى پرسيديم كه صفت اين مرد در كتب خود ديدهايد همه انكار كردند اكنون كسى را بر ما نماى تا بر رسالت تو و حقيقت تو گواهى دهد حق تعالى فرمود كه .
قُلْ
بگو اى محمد
أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً
چه چيز است بزرگتر از روى گواهى و كيست بزرگتر از همه گواهها در راستى اگر جواب ندهند
قُلِ اللَّهُ
بگو بايشان كه خداى تعالى بزرگتر و راستگوتر است در شهادت
شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ
گواهى است ميان من و شما يعنى او گواهست در حقيقت من در دعوى نبوت و در بطلان شما در تكذيب و
أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ
و وحى كرده شده است اين قرآن
لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ
تا بيم كنم شما را به قرآن
وَ مَنْ بَلَغَ
و هر كسى را كه برسد قرآن از عرب و عجم و جن و انس تا بروز قيامت - محمد بن كعب قرطى روايت كند كه هر كس كه قرآن به او رسد همچنان باشد كه رسول را ديده و از او شنيده بعد از آن بر سبيل سرزنش كفار ميفرمايد كه
أَ إِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ
آيا شمائيد كه گواهى ميدهد
أَنَّ مَعَ اللَّهِ
آنكه با خدايست
آلِهَةً أُخْرى
خداى ديگر كه بتانند
قُلْ لا أَشْهَدُ
بگو من گواهى نميدهم به آنكه شما گواهى ميدهيد
قُلْ
بگو بلكه گواهى مىدهم كه
إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ
جز اين نيست كه او سبحانه خدائى است يگانه و من بر اينوجه گواهى مىدهم
وَ إِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
و بدرستيكه من بيزارم از آنچه شرك مى آوريد بوى از بتان و غير آن - از اول اين سوره تا اينجا احتجاج است بر مشركان مكه بعد از آن آغاز كلام مىكند با اهل كتاب و ميگويد كه .
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
آنان كه دادهايم ايشان را كتاب يعنى تورية و انجيل
يَعْرِفُونَهُ
ميشناسند رسول خداى را بصفاتى كه در تورية و انجيل مذكور است
كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمُ
همچنانكه ميشناسند پسران خود را نسب ايشان - ابو حمزهء ثمالى روايت كرده كه چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بمدينه آمد عمر از عبد اللّه سلام پرسيد كه معرفت شما مر حضرت پيغمبر را كه خدا او را خبر ميدهد كه همچون معرفت شماست بفرزندان بر چه وجه ميتوان بود گفت من برسالت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم متيقن ترم از آنكه به صحت نسب پسر خود چه اينرا