ايشان از بهشت
عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
عطا داد خدا اهل بهشت را نه منقطع و بريده يعنى ممتد الى غير النهاية و چون حق تعالى بيان قصهء كفار كرد و آنچه بر ايشان نازلشد از عذاب دنيا و عقاب آخرت در عقب آن جهت تسليهء حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و تهديد كفار مكه ميفرمايد كه .
فَلا تَكُ فِي مِرْيَةٍ
پس مباش در گمان بعد از آنكه از احوال امم سابقه عالم شدى و بدى عاقبت ايشانرا دانستى خطاب با حضرتست و حقيقت راجعست بامت يعنى در شك مباشيد
مِمَّا يَعْبُدُ هؤُلاءِ
از آنچه ميپرستند اين مشركان در آنكه ضلاليست مؤدى بهلاك يعنى شك مكنيد در آنكه آن عبادت گمراهيست كه آخر به هلاكت ايشان كشد چنان كه كفر امم ماضيه سبب عذاب ايشان شد
ما يَعْبُدُونَ إِلَّا كَما يَعْبُدُ آباؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ
نميپرستند اهل شرك بتانرا مگر آنچه ميپرستيدند پدران ايشان پيش از اين از بتان و بشما رسيده آنچه بايشان ملحق شد از انواع نكال و عقاب پس حال اينها نيز چنان خواهد بود
وَ إِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ
و بدرستيكه باتمام رسانندهام بايشان بهرهء ايشانرا از عذاب همچنانكه بآباى ايشان رسانيدم
غَيْرَ مَنْقُوصٍ
در حالى كه آن نصيب ناكاسته باشد و يا ما روزى را بر وجه تمام بايشان رسانيديم و ايشان كفران آن نموده بعبادت اوثان اشتغال نموده پس وقوع عذاب بر ايشان نازل شد .
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ
و هر آينه داديم موسى را تورية پس اختلاف كرده شد در آن يعنى قوم او اختلاف كردند و برخى كافر شدند همچو اختلاف قوم تو در قرآن پس خاطر خود را اندوهگين مگردان و بار غم بر دل خود منه
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ
و اگر نه سخنيست پيشى گرفته از آفريدگار تو بتأخير عذاب از ايشان تا قيامت به جهت حكمت و مصلحت
لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ
هر آينه حكم كرده شدى در دنيا ميان قوم موسى به ثواب و عقاب تا مبطل بعد از استيصال مبتلا گشتى و محق از آن نجات يافتى و به جهت آن امتياز ميان محق و باطل واقع شدى
وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ
و بدرستيكه كفار قوم تو هر آينه در گمانىاند از قرآن در ريب افكنده يعنى نفس را مضطرب و عقل را شوريده كنند و زايل كنندهء يقين و يا قوم موسى در شكند از نبوت تو يا از قرآن .
وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمالَهُمْ إِنَّهُ بِما يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
و بدرستيكه همهء مختلفان كه مؤمنند و كافر خواه امت موسى و خواه امت تو هر آينه از آنكسانىاند كه تمام خواهند داد جزاى كردارهاى ايشان بدرستيكه خداى به آنچه ميكنيد دانا و آگاهست و چيزى از او فوت