وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ
و ليكن بيشترين مردمان نميگروند به آن و تصديق آن نميكنند به جهت قلت نظر و تدبر از فرط جحود و استكبار .
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً
و كيست ستمكارتر از آنكه افترى كند و بربندد بر خداى دروغ را يعنى نفى وحى او كند يا اثبات شريك نمايد براى او
أُولئِكَ يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ
آنگروه مفتريان عرض كرده خواهند شد در موقف بر پروردگار خود به اين معنى كه در موقف عرض حبس ايشان كنند و عرض اعمال كنند بر ايشان
وَ يَقُولُ الْأَشْهادُ
و خواهند گفت گواهان يعنى حفظه و كرام الكاتبين يا پيغمبران براى هر امتى و يا اعضا و جوارح ايشان و يا ائمه معصومين كه بر اعصار خود گواهى دهند
هؤُلاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ
اين گروه آنانند كه از فرط عناد و جحود دروغ گفتند بر پروردگار خود بفراگرفتن شريك و ولد
أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ
بدانيد كه لعنت خداى بر ستمكاران است يعنى كافران .
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
آنان كه از فرط عناد بازميدارند مردمانرا از راه خداى يعنى دين اسلام كه طريق موصلست برحمت بيغايت او
وَ يَبْغُونَها عِوَجاً
و وصف ميكنند راه خداى را بكجى و انحراف از حق و صواب و يا طلب آن ميكنند تا ايشانرا از آن راه برگردانند
وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ
و حال آنكه ايشان بدان سراى ايشانند نا گرويدگان .
أُولئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ
آنگروه كافران نيستند عاجز كنندگان مر خداى را از عذاب خود در زمين يعنى در دنيا
وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ
و نيست مر ايشان را بجز از خداى به هيچ وجه دوستانى كه عقوبت الهى از ايشان بازدارند ليكن تأخير عذاب ايشان كرده تا روز قيامت عذاب ايشان سختتر و پايندهتر باشد
يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ
افزوده شود براى ايشان عذاب يعنى دوباره معذب گردند به جهت گمراه گردانيدن
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ
و نبودند مر ايشان كه در دنيا توانستندى شنيد يعنى شنيدن حق را چه از شنيدن آن كر بودند
وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ
و نبودند كه بديدندى يعنى آيات قدرت را چه از ديدن آن كور بودند يعنى خود را كور و كر گردانيدهاند از ديدن و شنيدن آيات مراد آنست كه بر وجه تدبر و تامل نظر در آيات نكردند تا بدان مهتدى شوند پس گوئيا از آن كور و كر بودند .
أُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ
آنگروه آنانند كه در بازار معامله زيان