اندوه و حرارت دوزخ چون شب بغايت تيره و بسيار سياه گردد
أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ
آنگروه كه مشركان و منافقانند ياران دوزخند
هُمْ فِيها خالِدُونَ
ايشان در آن آتش جاويد ماندگانند يعنى هرگز روى رهائى از عذاب ندارند .
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً
و ياد كن روزى را كه حشر كنيم نيكان و بدان همهء ايشان را
ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكانَكُمْ
پس گوئيم مر آنانرا كه شرك آوردند بايستيد بر جاى خود
أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ
شما و شريكان شما كه بدون من پرستيدهايد يعنى بتان تا ببينيد كه چه با شما كنيم
فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ
پس جدا كنيم ميان كفار و معبودان ايشان و بپرسيم از كافران كه چرا پرستش بتان كرديد گويند ايشان كه ما را بعبادت خود فرمودند حق تعالى بتان را بسخن آورد
وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ
و گويند شريكان ايشان يعنى بتان نبوديد شما كه ما را پرستيده بوديد بلكه شما هواى خود را پرستش ميكرديد چه آن فرماينده شما بود بشرك آوردن شما و گويند مراد بشركاء ملائكهاند و مسيح مرويستكه كافران آغاز جدال كنند و گويند نه چنين است بلكه شما ما را بپرستش امر كرديد بتان گويند .
فَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ
پس كافى است كه خدا گواه باشد ميان ما و شما چه او عالم است بكنه حال ما
إِنْ كُنَّا عَنْ عِبادَتِكُمْ لَغافِلِينَ
بدرستى كه بوديم ما از پرستش شما بيخبران زيرا كه نميديديم و نمىشنيديم و عقل و فهم نداشتيم و يا ملائكه و مسيح گويند كه نميدانستيم ما كه پرستش ما ميكردهايد .
هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ
در آن مقام بيازمايد يعنى بداند هر نفس بيقين
ما أَسْلَفَتْ
آنچه از پيش فرستاده از اعمال پس نفع و ضرر آن را معاينه ببيند و يا بيابند جزاى ما تقدم خود را
وَ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ
و بازگردانيده شوند همه نفسها بسوى ثواب و عقاب خدا كه خداوند و متولى امر ايشانست بر حقيقت
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ
و گم گردد و ناپديد شود از كافران آنچه هستند كه افتراء ميكنند از شفاعت بتان و دعوى الوهيت ايشان بعد از آن ادلهء توحيد و بعث را مقارن قول مذكوره گردانيده ميفرمايد كه .
قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
بگو كيست كه روزى ميدهد شما را از آسمان كه باران مىبارد و از زمين كه گياه ميروياند چه ارزاق حاصل ميگردد باسباب ارضيه و سماويه
أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ
يا كيست خداوندى كه قادر است آفريدن شنوائى و ديدهها را يعنى تواند كه سمع و بصر بيافريند يا حفظ آن كند از آفات