عارف شدن آنحضرت بضمائر خبيثه ايشان
فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ
در هر سالى يك بار يا دو بار
ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَ لا هُمْ يَذَّكَّرُونَ
پس توبه نميكنند از نفاق و نه پند ميگيرند و متعظ ميشوند در آيات و عبرت او و تفكر و انديشه نميكنند .
وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ
و چون فرود آيد سورهء از قرآن كه در آن عيب ايشان مذكور باشد
نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ
نظر كنند برخى از ايشان بسوى برخى ديگر يعنى به چشم يكديگر اشاره كنند از روى استهزاء و سخريه به آن سوره و يا از روى خشم به جهت شنيدن عيوب خود يا بغمز عين بهم ايماء ميكنند براى فرار از مجلس و با يكديگر ميگويند كه
هَلْ يَراكُمْ مِنْ أَحَدٍ
آيا مىبينند يكى از مسلمانان شما را اگر از مجلس بيرون رويد پس اگر نه ببينند اقامت كنيد و اگر نه برخيزيد
ثُمَّ انْصَرَفُوا
پس بازگردند از مجلس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به جهت خوف رسوائى يا كثرت خشم
صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ
گردانيده است خدا دلهاى ايشان را از انشراح صدر و فهم قرآن و قبول ايمان به جهت عقوبت فرط عناد و انكار و اصرار كفر ايشان و عدم تدبر در آيات بينه و معجزات ظاهره و ميتواند بود كه اينكلام بمعنى نفرين باشد و دعاى بد يعنى حق تعالى دلهاى ايشان را از راه حق بگرداناد و بطريق بهشت رهنمونى مكناد
بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
بسبب آنكه ايشان گروهىاند كه در نمىيابند حق را و فهم نميكنيد و از غايت نفاق و رسوخ كفر و عناد در باطن ايشان در آن تدبر نميكنند تا حق را دريابند بعد از ذم اهل كفر و نفاق و وعيد ايشان بعقاب بر سبيل عموم خطاب بجميع بندگان مىكند كه .
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ
بتحقيق و يقين كه آمد بشما ايكافه مكلفان فرستادهء به حكم خدا از شما يعنى از جنس شما در بشريت تا بواسطهء جنسيت با او مخالطه نمايند و بر وجه سهولت افاده و استفاده وجود گيرد يا آمد بشما اى اهل عرب رسولى از شما متكلم بلغت شما از ابن عباس مرويست كه هيچ قبيله نبود در عرب مگر كه حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رشته خويشى بدان پيوسته بود
عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ
دشوار است بر او آنچه در رنج افتيد بدان از كفر و ضلالت و به جهت آن معذب شويد يعنى لطف و مرحمت و شفقت او نسبت بشما بر وجهى است كه نميخواهد كه بسبب صدور عمل بدى گرد اذيتى و غبار بليتى بدامن شما نشيند و به جهت اين پيوسته در صدد تزكيهء شماست و همگى همت او آنست كه هيچ كردار بد از شما ظاهر نشود تا موجب ضرر و عذاب