دينيه بيرون بروند بعد از آن در امر بقتال ميفرمايد كه .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ
اى كسانى كه گرويدهايد كارزار كنيد با آنان كه
يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ
نزديك شمااند از ناگرويدگان و آنها يهودانى بودند كه در حوالى مدينه متوطن بودند چون قريظه و نظير و خيبر غرض آنست كه مقاتله كنيد با كفارى كه اقرب باشند بشما مادام كه خطر ابعد بيشتر نباشد از اقرب و لهذا حضرت مقاتله فرمود با نضير و بنى قريضه و قبل از حرب هوازن فتح مكه كرد و با اهل فارس محاربه نكرد به جهت بعد ايشان
وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً
و بايد كه بيابند كافران در شما درشتى نسبت به خود يعنى عنفى تمام و غلظى سخت در كلام قبل از وقوع قتال
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
و بدانيد ايمؤمنان آنكه خدا با پرهيزكارانست بحفظ و اعانت و نصرت و از محالات است كه او سبحانه به چيزى امر كند و باز ضد آن باشد پس در باب اهل نفاق ميفرمايد كه .
وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ
و چون فرو فرستاده شود سورهء يا پارهء از قرآن
فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ
پس از منافقان كس هست كه گويد با منافقى ديگر از روى انكار و استهزا يا با ضعفاى مؤمنان گويند
أَيُّكُمْ زادَتْهُ
كيست از شما آنكه بيفزود او را
هذِهِ
اين سوره
إِيماناً
گرويدن يعنى آنكس كدام است كه اينسوره او را يقين و ثبات در دين بيفزايد حق تعالى در جواب او مىفرمايد كه
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً
پس آنان كه گرويدهاند پس زياد ميگرداند اينسوره ايمان ايشان را بزيادتى علمى كه حاصل مىشود از تدبر در اين سوره و انضمام ايمان به آن
وَ هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ
و ايشان شاد ميشوند بنزول آنكه سبب زيادتى كمال و واسطهء ارتفاع حال ايشانست .
وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
و اما آنان كه در دلهاى ايشانست بيمارى شك و نفاق و حقد و حسد و بغض اسلام
فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ
پس زياده مىكند اين سوره ايشان را كفرى منضم بكفر ايشان يعنى در سورهاى ديگر شك داشتند پس شك ايشان با آن شك ضم شده موجب زيادتى كفر ايشان گشت
وَ ماتُوا
و مردند يعنى اين صفت استحكام يافت در ايشان تا وقتى كه مردند
وَ هُمْ كافِرُونَ
در حالتى كه ايشان كافر بودند .
أَ وَ لا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ
آيا نمىبينند اين منافقان آنكه ايشان مبتلا ميشوند و در بليه مىافتند باصناف بليات از مرض و قحط يا بجهاد با رسول خدا و مغلوبيت ايشان با وجود كثرت ايشان و قلت ياران قدوهء عالميان و يا بظهور نفاق و كذب ايشان بر مسلمانان و