هفت تن از ايشان خود را بر ستونهاى مسجد بسته سوگند خوردند كه نگذارند ايشان را بگشايد تا وقتى كه به حكم خدا گشاده شوند چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از تبوك رجوع فرمود و بمدينه نزول نمود بر عادت معهود به مسجد در آمد و آنان را بر ستون بسته ديد فرمود اينها چه كسانند صورت حال بموقف عرض رسانيدند سيد عالم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه من نيز سوگند ميخورم كه ايشان را نگشايم تا وقتى كه امر در رسد چه ايشان تنعم ورزيدند و از صحبت من بازايستادند و بجهاد رغبت نكردند حق تعالى آيه فرستاد كه .
وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ
و قومى ديگر از متخلفان كه غير منافقانند اعتراف كردند بگناهان خود و مقر شدهاند به آن و بمعاذير كاذبه از تخلف اعتذار نكردند همچنانكه اهل نفاق
خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً
آميختند كردار نيك را يعنى غزوها كه باتفاق پيغمبر از ايشان در وجود آمده بود و يا اظهار پشيمانى و اعتراف بذنب
وَ آخَرَ سَيِّئاً
و عمل ديگر كردند كه بد بود و آن تخلف ايشان بود از تبوك و موافقت اهل نفاق
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ
شايد خدا آنكه توبه ايشان بهپذيرد و رجوع كند بر ايشان بمغفرت و آمرزش
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ
بدرستى كه خدا آمرزنده است تايبان را
رَحِيمٌ
مهربان بتفضل بر ايشان بعد از نزول اين آيه حضرت فرمود ايشان را بگشادند آن آزادشدگان بشكرانهء قبول توبه اموال خود را نزد حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آورده گفتند يا رسول اللّه بسبب اينمالها از دولت خدمت تو بازمانديم اينها را فراگيرد و در راه خدا تصديق كن حضرت فرمود كه من باخذ اموال شما مأمور نيستم اين آيه نازل شد كه .
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً
فراگير از مالهاى ايشان يعنى بعضى از آن زكات فريضه است
تُطَهِّرُهُمْ
تا پاك گردانى ايشان را از گناهان
وَ تُزَكِّيهِمْ
و زياده گردانى حسنات ايشان را و رفع درجهء ايشان كنى بمنازل مخلصان
بِها
بدان صدقه
وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ
و دعا كن براى ايشان يعنى عطوفت نما بر ايشان و دعا و استغفار
إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ
بدرستيكه دعاهاى تو آرامش بود دلهاى ايشان را و موجب اطمينان خواطر و طيب نفس ايشان و حفص صلاتك خوانده به صيغه مفرده
وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
و خدا شنواست دعاى تو را و دانا باستحقاق ايشان بدعا يا سميعست باعتراف ايشان عليم بندامت ايشان بعد از اين تنبيه متخلفان نادم تائب بر قبول توبه و صدقه و يا ترغيب ايشان بر توبه كردن ميفرمايد كه .
أَ لَمْ يَعْلَمُوا
آيا نميدانند توبه كنندگان و آنهائى كه توبه