پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم او
اسْتَأْذَنَكَ
دستورى جويند از تو در بازايستادن
أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ
خداوندان مال و توانائى از منافقان
وَ قالُوا ذَرْنا نَكُنْ مَعَ الْقاعِدِينَ
و گويند بگذار ما را و بجنگ مفرست ما را تا باشيم با نشستگان در خانها .
رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ
خورسند و راضى گشتند به آنكه باشند با زنان باز پس مانده
وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ
و مهر نهاده شده است بر دلهاى ايشان از نفاق يعنى نشانى پديد آورده در آن تا فرشتگان يا علامت علم بنفاق ايشان پيدا كنند و بر ايشان لعنت كنند پس گوئيا كه حق تعالى مهر نهاده بر دلهاى ايشان
فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ
پس ايشان فهم نميكنند آنچيزيرا كه در جهاد است از سعادت دارين و آن را كه در تخلف است از آثار شقاوت بعد از آن مدح حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ساير اهل ايمان مىكند بقوله .
لكِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ
ليكن فرستاده خدا و آنان كه ايمان آوردهاند با او يعنى در خدمت او
جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ
و جهاد كردند بمالها و نفسهاى خود
وَ أُولئِكَ لَهُمُ الْخَيْراتُ
و آنگروه مر ايشانراست نيكوهاى هر دو سرا كه نصرت و غنيمت است در دنيا و بهشت و كرامت در عقبى
وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
و آنگروه ايشانند راه يافتگان و به مقصود رسيدگان .
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ
آماده ساخته است خدا براى ايشان
جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
بوستانها كه ميرود از زير مساكن يا اشجار آن جويها
خالِدِينَ فِيها
در حالتى كه جاويد باشند در آن
ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
آنست رستگارى بزرگ و فيروزى تمام بعد از آن بيان حال اعراب مىكند در اعتذار براى تخلف و ميگويد .
وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ
و آمدند در وقت توجه بغزوهء تبوك عذر گويندگان از عرب باديهنشينان يعنى اسد و غطفان از قلت مال و كثرت عيال با قوم عامر بن طفيل كه اعتذار عذر كردند به آنكه اگر بغزا ميآئيم بنى طى اهل مواشى ما را غارت ميكنند و اين عذرها
لِيُؤْذَنَ لَهُمْ
تا دستورى داده شوند در تخلف نزد اكثر مفسران بر وجه تصنع و نفاق بود و ابن عباس گفته كه ايشان نفرى بودند از بنى غفار كه عذر صحيح داشتند و دال بر اين است قوله
وَ قَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
و نشستند آنان كه دروغ گفتند با خدا و با رسول او در دعوى ايمان مراد منافقان اعرابند كه نيامدند و اعتذار نيز نكردند
سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا
زود باشد كه