و فرزندان
فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ
پس بهره گرفتند بنصيب خود از لذتهاى دنيا و از مال و فرزند بهره برداشتند
فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ
پس شما تمتع گرفتيد بنصيب خويش از آرزوهاى دنياى فانى
كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ
همچنانكه تمتع يافتند آنان كه بودند
مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ
پيش از شما بهره و نصيب خويش را
وَ خُضْتُمْ
و خوض كرديد و شروع نموديد در باطل كه آن كفر است و استهزاء
كَالَّذِي خاضُوا
همچنانكه گذشتگان خوض كردند و بر آن رفتند
أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ
آن گروه نابود و تباه گشت كردارهاى ايشان
فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ
در دنيا كه مال و فرزند بايشان وفا نكرد و در آخرت كه ثوابى بدان عملها مرتب نگشت
وَ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ
و آنگروه ايشانند زيانكاران در هر دو جهان حذيفه يمانى بعد از رسول خدا گفت كه امروز منافقان بدترند از منافقان عهد رسول زيرا كه ايشان نفاق پوشيده داشتند و منافقان اين عهد آن را آشكارا كردند و اظهار عداوت با امام خود كردند كه امير المؤمنين عليه السّلام است .
أَ لَمْ يَأْتِهِمْ
آيا نيامد بديشان يعنى البته آمد بمنافقان كه بلذت دنيا مغرورند و از دولت ثواب آخرت محروم
نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
خبر عذاب و نكال آنان كه پيش از ايشان بودند
قَوْمِ نُوحٍ
آنها گروه نوح بودند كه بطوفان غرق شدند
وَ عادٍ
و گروه عاد كه بباد صرصر هلاك شدند
وَ ثَمُودَ
و قوم ثمود كه بصيحه مردند
وَ قَوْمِ إِبْراهِيمَ
و گروه ابراهيم كه بانواع عذاب مبتلا شدند مانند نمرود و اتباع او كه به پشه زهر هلاك چشيدند
وَ أَصْحابِ مَدْيَنَ
و اهل مدين كه قوم شعيب بودند و به آتش يوم الظله هلاك گشتند
وَ الْمُؤْتَفِكاتِ
و اهل شهرهاى مؤتفكه كه قوم لوط بودند و شهرهاى ايشان سرنگون شد و بر آن سنگ بباريد
أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ
آمدند بهمهء ايشان فرستادگان با حجتهاى روشن و معجزههاى هويدا
فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ
پس نبوده است خدا يعنى عادت او نيست كه ستم كند بر ايشان يعنى بىجرم عذاب بر ايشان فرستد
وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
و ليكن بودند ايشان كه بر نفسهاى خود ستم مىكردند بكفر و تكذيب به جهت آن مستحق عقوبت شدند پس تعذيب ايشان بر وجه عدل بوده باشد نه ظلم و بعد از ذكر حال منافقان بيان حال مؤمنان مىكند كه .
وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ
مردان مؤمن و زنان مؤمنه
بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ