چون اين سوره نازل گشت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چهل آيه از اول اينسوره با بو بكر داده او را امير حاج ساخت و فرمود كه در موسم حج بر مشركان و جميع اهل موسم خوانده بعد از رفتن ابو بكر به چند روز جبرئيل از نزد ملك جليل نازلشد و گفت ايمحمد حق تعالى ترا سلام مىرساند و ميفرمايد كه بايد اداى اين پيغام نكند مگر تو يا كسى كه از تو باشد حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حضرت امير المؤمنين را بر ناقه عضباء سوار ساخته از عقب ابو بكر فرستاد و امر كرد كه آيات را از وى گرفته بر اهل موسم خواند و ابو بكر را مخير سازد در رفتن و بازگشتن پس امير المؤمنين عليه السّلام بابو بكر رسيده آيات را از وى بستد و در روز هشتم ذو الحجه خطبه خواند و فرمود و مردمان را بر مناسك حج تعليم كرد و در روز عيد امير المؤمنين عليه السّلام نزد جمرهء عقبه بايستاد و فرمود ايّها الناس انى رسول رسول اللّه اليكم اى مردمان بدرستيكه من فرستاده فرستادهء خدايم بشما گفتند بچه چيز حضرت اين آيه را بر ايشان خواند
بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ
اين بيزاريست از نزد خدا و فرستادهء او
إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ
بسوى آنان كه پيمان بستهاند با ايشان
مِنَ الْمُشْرِكِينَ
از شرك آوردندگان خلاصهء معنى آنست كه خدا و رسول بيزارند از عهدى كه شما با مشركان بستيد زيرا كه ايشان نكث عهد كردند مگر بنى ضميره و بنى كنانه كه بر عهد خود بايستادند پس به جهت اين مسلمانان را حق تعالى امر كرد بشكستن عهد بر ناكثين و مهلت داد ايشان را چهار ماه تا سير كنند هر جا كه خواهند و فرمود كه .
فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ
پس سير كنيد در زمين يعنى بياييد و برويد ايمن از تعرض مسلمانان
أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ
چهار ماه از روز عيد نحر كه تبليغ است تا دهم ربيع الاخر ثعلبى گفته كه اجل بعضى معاندان كه نقض عهد كردند از چهار ماه كمتر بود و از آن بعضى ديگر بيشتر پس آنان را كه اجل ايشان كمتر بود چهار ماه تمام مهلت داد تا در كار خود فكر كنند و آنان را كه بيشتر بود بر چهار ماه اختصار كرد تا در مهم خود تدبرى نمايند و آنان كه عهد نشكسته بودند ايشان را تا انقضاى مدت ايشان امان داد و ناكثان عهد را گفت كه
وَ اعْلَمُوا
و بدانيد اى عهد شكنان
أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ
آنكه نيستيد عاجز كنندگان خدا از دفع عذاب او از خود هر چند كه شما را مهلت داد
وَ أَنَّ اللَّهَ
و نيز بدانيد كه خدا
مُخْزِي الْكافِرِينَ
رسوا كنندهء كافرانست در دنيا بكشتن و در عقبا بسوختن مرويست كه چون حضرت امير المؤمنين عليه السّلام آيه را باهل مكه خواند مشركان گفتند اى على ما نيز از عهد تو و عهد پسر عم تو بيزاريم و عهد ما تيغ و نيزه است و چون اداى اينسوره فرمود حج بگذارد و بمدينه آمد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سال ديگر كه دهم بود از هجرت به حج رفت و