ستم كننده مر بندگان را كه ايشان را بيجرم مؤاخذه كند پس عذاب كردن كفار عين عدل است بعد از آن بر وجه تسلى حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بيان حال كفارى مىكند كه قبل از ايشان تكذيب رسول خود كردند و ميفرمايد كه ايمحمد عادت مشركان قريش با تو .
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ
همچون عادت متابعان فرعونست با حضرت موسى عليه السّلام
وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
و مانند عادت آنها كه پيش از فرعونيان بودند يعنى عاد و ثمود با پيغمبران خود و چون عاد و ثمود
كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ
كافر شدند بنشانهاى ما يعنى بدلائل كه دلالت مىكند بر وحدانيت ما يا بمعجزات انبياء
فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ
پس بگرفت خدا ايشان را و عقوبت كرد بگناهان ايشان كه كفر و تكذيب بود هم چو كفار معاصر تو بسبب آن مؤاخذه فرمود
إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ
بدرستى كه خدا با قدرت و قوت است
شَدِيدُ الْعِقابِ
سخت عقوبت بر منكران و مكذبان كه هيچ كس بر او غالب نتواند شد و دفع عذاب از او نتواند كرد .
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ
اين عقوبت پيشينيان و پسينيان بسبب آن است كه خدا
لَمْ يَكُ مُغَيِّراً
نبود گرداننده و تبديل دهنده يعنى عادت او نيست كه تغيير دهد
نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ
نعمتى را كه انعام كرده است بر سبيل تفضيل بر گروهى از امتان تو كه آن ارزانى و فراخى معيشت است و توانگرى و تن درستى و امنيت
حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
تا وقتى كه آن گروه تغيير و تبديل دهند آنحالى را كه مقارن نفسهاى ايشانست بحالى بدتر مراد احوال قريش است چه ايشان حال خود را كه بتپرستى بود و مردار خوارى بدشمنى حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قطع رحم و تكذيب قرآن و استهزاء بدان و آزار مؤمنان و سعى در ريختن خون ايشان بدتر ساختند همچنانكه امم سابقه كه تكذيب رسل و قصد قتل ايشان بر كفر و شرك خود بيفزودند و بسبب آن مستاصل شدند
وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ
و بدرستى كه خداى تعالى شنواست سخنان نافرجام مشركان را
عَلِيمٌ
دانا بعقايد باطله و اعمال قبيحه و افعال شنيعه ايشان ديگر باره براى قول مذكور ميفرمايد كه كار قريش و تكذيب تو .
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ
همچو كار قوم فرعونست .
وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ
و آنان كه قبل از ايشان بودند تكذيب كردند آيات پروردگار خود را
فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ
پس هلاك كرديم ايشان را بسبب گناهان ايشان كه قريش