الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ
و اين مؤمنان كامل الايمان آنانند از روى اخلاص بپاى دارند نماز را بشرايط و ايمان
وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ
و از آنچه روزى دادهايم ايشان را نفقه ميكنند .
أُولئِكَ
آنگروه كه اعمال قلب را كه خوف و رجا و توكل و يقين است با اعمال جوارح كه صلاة و زكات است جمع كردهاند
هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا
ايشانند گرويدگان گرويدنى درست و راست خالص از شك و ريب و كاملان در ايمان
لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
مر اين مؤمنان كامل راست مرتبهاى بلند و درجه هاى ارجمند نزد پروردگار ايشان كه مزيت كرامت و علو منزلت است
وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
و آمرزش مر تقصيرات ايشان را و روزى بزرگوار كه خالص و صافى باشد از كردن كسب و خالى از خوف حساب و غير منقطع - و در خبر آمده است كه مراد بدرجات هفتاد درجه است هر درجه تا درجهء چند اسبى نيك دو كه دود در هفتاد سال قطع مسافت آن كند بدانكه اين آيه دلالت نميكند كه هر كه چنين نباشد مؤمن نباشد زيرا كه حق تعالى در اين آيه ذكر فضلاى اهل ايمان كرده است و مؤمنان در طاعت متفاوتند و اگرچه در اصل ايمان متساوىاند حسن بصرى را گفتند تو مؤمنى گفت ايمان ده بود اگر ايمان به خدا و فرشتگان و كتابها و رسولان و قيامت و بعث و بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب دارم مؤمنم و اگر مقصود تو اين آيه كه
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ
اه نميدانم كه من داخل ايشانم يا نه از ثورى نقل كردهاند كه هر كه دعوى كند كه انا مؤمن حقا و گواهى ندهد كه او از اهل جنت است پس به نصف آيه ايمان آورده و به نصف ديگر نگرويده بعد از آن بيان غزوه بدر مىكند .
كَما أَخْرَجَكَ رَبُّكَ
يعنى حال مسلمانان در كراهت ايشان از قسمت كردن تو انفال را ببعضى دون بعضى همچو حال ايشانست كه بيرون كرد پروردگار تو
مِنْ بَيْتِكَ
از خانهء تو كه در مدينه است براى حرب بدر
بِالْحَقِّ
براستى و صواب يعنى چون خدا امر كرد ترا ببيرون رفتن از مدينه بموضع بدر براى جهاد با اهل شرك و عناد بعضى مسلمانان از آن كراهت داشتند و نخواستند كه از مكان مالوف و مأمن مرغوب خود بيرون رفته متحمل مشقت كارزار گردند همچنانكه ميفرمايد
وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
و بدرستى كه گروهى از گرويدگان
لَكارِهُونَ
هر آينه كارهند از رفتن ببدر .
يُجادِلُونَكَ
جدال و مباحثه ميكنند با تو
فِي الْحَقِّ
در اختيار كار جهاد كه ثواب است
بَعْدَ ما تَبَيَّنَ
پس از آنكه روشن شده بديشان كه جهاد واجب است يا نه باعلام تو كه بر دشمن تو ظفر خواهند يافت پس از قتال كراهت دارند
كَأَنَّما يُساقُونَ
همچو كراهت از آنكه