چنان كه مهر خذلان نهاد بر دلهاى آن كافران گذشته
يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلُوبِ الْكافِرِينَ
مهر خذلان نهاد خدا بر دلهاى كافرانى كه علم او تعلق گرفته بعدم ايمان ايشان يعنى دلهاى ايشان سياه و تيره شد تا غايتى كه گوييا مهر بر آن واقع شده و مانع شده كه سخن حق را دريابند .
وَ ما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ
و نيافتيم مر بيشتر امم مذكوره را يعنى عهدى كه در زمان خوف و مضرت و شدت ميكردند كه اگر از اين بليه و معصيت نجات يابيم ايمان آريم اكثر به آن وفا نكردند
وَ إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ
و بدرستى كه ما يافتيم بيشتر ايشان را شكنندگان عهد و پيمان و قيد اكثر به جهت آنست كه اندكى از ايشان بدائره اسلام در آمدند .
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى
پس برانگيختيم از پس اين پيغمبران موسى بن عمران را
بِآياتِنا إِلى فِرْعَوْنَ
بمعجزاتى كه او را داده بوديم بسوى فرعون
وَ مَلَائِهِ
و اكابر قوم او
فَظَلَمُوا بِها
پس ستم كردند يعنى كافر شدند به آن معجزات و وضع رسوخ كفر كردند در موضع ايمان
فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
پس بنگر بديده بصيرت كه بعد از انكار حق چگونه بود آخر تباهكاران كه غرق شدند آوردهاند كه فرعون چهار صد سال عمر داشت و در اينمدت وى را تبى نبود و بيمارى عارض نشد و گفتهاند كه هر چهل روز يك بار او را قضاى حاجت واقع شدى و او را سعال و آب بينى نبودى و اگر نادرا وقوع يافتى از قوم پنهان كردى و بيشتر طعام او مويز بودى تا ويرا فضله كمتر باشد و دعوى خدائى كرد مردم به او بگرويدند تا آنكه طغيان او بنهايت رسيد و موسى چون از مصر فرار نمود به جهت كشتن قبطى چنان كه در سورهء قصص مذكور خواهد شد انشاء اللّه بمدين برآمده بصحبت شعيب رسيد و دختر او را كه صفورا نام داشت به عقد نكاح در آورد و عزم مراجعت كرد بمصر در اثناى طريق بوادى ايمن رسيد و خلعت نبوت در پوشيد و بمعجزه عصا و يد بيضا اختصاص پذيرفت چنان كه تفاصيل اين قصه در اثناى آيات اين سوره و سورهء ديگر مذكور خواهد شد انشاء اللّه حق سبحانه حكم كرد كه بمصر رود و فرعون را به خدا دعوت كند و از طغيان و سركشى و دعوى ربوبيت منع فرمايد موسى استدعا كرد تا او سبحانه هرون را وزير او گردانيد و هر دو بمصر درآمدند و مدت مديد بر در سراى فرعون مقام كردند حاجبان بارگاه نميگذاشتند كه با فرعون ملاقات كنند چه ايشان در نهايت فقر و درويشى بودند و جامه كهنه پوشيده بودند و در خبر است كه موسى عليه السّلام جامهء پشمينه پوشيده بود و كلاه پشمين بر سر و رسنى از موى بافته در ميان بسته و نعلين در پا كرده و عصا بدست گرفته و هرون نيز همچنين و بعد از مدتى متمادى روزى مسخره فرعون بر سبيل ترغيب نام ايشان را نزد