فَصَّلْناهُ
و بتحقيق كه آورديم براى گروه كتابى را كه بيان كرديم معانى آن را و روشن ساختيم هر چه به كار آيد در او از عقايد و احكام و مواعظ
عَلى عِلْمٍ
بر دانش خود يعنى در حالتى كه عالميم بوجه تبيين و تفصيل آن و آن كتاب مشتمل بود بر علم شريعت از اصول و فروع
هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
راه نمايندهء بندگان به راه راست و خداوند بخشش براى گروهى كه ميگروند يعنى مرشد ايشان به حق و منجى ايشان از ضلالت .
هَلْ يَنْظُرُونَ
انتظار نميبرند
إِلَّا تَأْوِيلَهُ
مگر عاقبت كتاب يعنى آنچه راجع شود به آن امر قرآن از تبيين صدق آن به ظاهر شدن آنچه ناطق است به آن از وعد و وعيد خلاصهء معنى آنست كه ايمان نمىآرند تا براى العين و وعد و وعيد آن را نه بينند
يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ
روزى كه بيايد عاقبت و سر انجام كتاب يعنى ظاهر شود آثار وعد و وعيد آن كه روز قيامت باشد
يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ
گويند آنان كه فراموش كردند يعنى ترك كردند كتاب مفصل را
مِنْ قَبْلُ
پيش از اين در دنيا چون صدق سخن خدا در آن روز ظاهر شود بر كافران كه به قرآن نگرويدهاند
قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ
بدرستيكه آمده بودند فرستادگان آفريدگار ما براستى و درستى و ما تكذيب ايشان كرديم و وقوع اين روز را باور نداشتيم
فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ
پس آيا باشند ما را درخواست كنندگان
فَيَشْفَعُوا لَنا
تا شفاعت كنند براى ما امروز
أَوْ نُرَدُّ
يا بازگردانيده شويم به دنيا
فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ
تا بكنيم غير آنچه بوديم كه عمل ميكرديم يعنى تصديق كنيم به آنچه تكذيب آن ميكرديم و بوحدانيت خدا قايل شويم نه بشرك و آنجا نه كسى ايشان را شفاعت كند و نه به دنيا بازشان آرند
قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ
بدرستيكه زيان كردند در نفسهاى خود كه سرمايهء عمر را صرف پرستش بتان كردند
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ
و كم شد از ايشان آنچه بودند كه افترا ميكردند و دروغ ميگفتند كه بتان شفيعان ما خواهند بود نزد خدا پس هيچ نفعى بايشان نرسد و در عذاب ابدى گرفتار بمانند بعد از آن از روى احتجاج ذكر ربوبيت و قادرية خود مىكند ميان مصنوعات خود تا بوسيلهء آن او را بشناسند و بدانند كه غير از او سبحانه معبودى به حق نيست و ميفرمايد كه اى جميع مكلفان .
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ
بدرستى كه پروردگار شما خداوندى است كه مستجمع جميع صفات كمالست
الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
اوست آنكسكه بيافريد آسمانها و زمينها را بىماده و آلتى
فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
در مقدار زمان شش شبانه روز و اگرچه او سبحانه