هر پيغمبرى و خليفهء آنجا بدارند با گناهكاران امتش چنانچه امير لشكر با لشكرش آنكه محسنان باشند سبقت گرفته ببهشت در آيند و خليفهء آن پيغمبر با گناهكاران امت او گويد بنگريد برادران نيكو كار خود كه پيش از شما ببهشت رسيده ايشان بر اينان سلام كنند كما قال اللّه تعالى
وَ نادَوْا
و ندا كنند اصحاب اعراف يعنى گناهكاران امت هر پيغمبر و خليفهء او در اعراف باشند آواز دهند
أَصْحابَ الْجَنَّةِ
اهل بهشت را يعنى محسنان را كه بر ايشان سبقت كرده ببهشت در آمده باشند
أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ
آنكه تحيت خدا بر شما باد و يا خوشحالى شامل حال شماست كه بسلامت بدار السّلام رسيديد
لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ
هنوز اهل اعراف يعنى گنهكاران ببهشت در نيامده باشند و حال آنكه ايشان طمع دارند كه ببهشت در آيند بشفاعت پيغمبر و خليفهء او و گويند آخرين كسانى كه ببهشت در آيند ايشان باشند و در خبر آمده كه ميزان حسنات و سيئات اهل اعراف مساوى باشند و ايشان هم در بهشت مينگرند و هم در دوزخ و دخول هيچكدام راجح نبود پس چون خلقان را بسجود خوانند و آن آخرين تكليفى باشد در روز قيامت اهل اعراف سجده كنند و ميزان حسنات ايشان راجح گردد و ببهشت در آيند .
وَ إِذا صُرِفَتْ أَبْصارُهُمْ
و هر گاه چشمهاى ايشان را بگردانند در تفسير زاهد آورده كه حق تعالى فرشتهء را فرمايد تا روى ايشان را بگردانند
تِلْقاءَ أَصْحابِ النَّارِ
بسوى دوزخيان و چون اهل دوزخ را بانواع عقاب و نكال ببينند به خدا پناه برده
قالُوا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
گويند اى آفريدگار ما مگردان ما را با گروه ستم كاران يعنى ميان ما و اهل دوزخ جمع مكن و بنابر آنكه مراد باصحاب اعراف انبياء و ائمه باشند پس صدور اين دعا از ايشان بر وجه خضوع و خشوع باشد و بر طريق مسرتى كه ايشانرا دست دهد .
وَ نادى أَصْحابُ الْأَعْرافِ رِجالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيماهُمْ
و ندا دهند اصحاب اعراف مردانى را كه بشناسند بعلاماتى از سياهى روى و كبودى چشم و آن شناختگان رؤساى كفر باشند چون وليد بن مغيرة و ابو جهل و عاص بن وابل و امثال ايشان از مشركان كه در دنيا ميگفتند هرگز امثال بلال و عمار و صهيب ببهشت نبرد و ما را بدوزخ و سوگند ميخوردند كه خدا بندگان شمايان را بر ما تفضيل نكند .
قالُوا
گويند ايشانرا اهل اعراف كه شما در عذابيد
ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ
دفع نكرد از شما عذاب را كثرت انصار شما يا جمع مال كه ميكرديد
وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ
و آنچه بوديد كه گردن كشى ميكرديد از سخن حق يعنى