أُولئِكَ
آنگروه مكذبان و مفتريان
يَنالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتابِ
برسد بديشان بهرهء ايشان از لوح محفوظ مراد ارزاق آجالست و عقوبات كه براى ايشان نوشته شده يعنى بايشان رسد آنچه بقلم تقدير بر لوح نوشته شده از ارزاق و عذاب و نكال دنيا
حَتَّى إِذا جاءَتْهُمْ رُسُلُنا
تا وقتى كه بيايد بايشان فرستادگان
يَتَوَفَّوْنَهُمْ
در حالتى كه فرا گيرند يعنى قبض كنند ارواح ايشان را
قالُوا
گويند بايشان از روى سرزنش
أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَدْعُونَ
كجايند بتانى كه پيوسته بوديد كه ميخوانديد و ميپرستيديد ايشانرا
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز از خدا تا امروز منع كند عذاب خداى را از شما
قالُوا ضَلُّوا عَنَّا
گويند كه آنها گم شدند از ما يعنى غائب گشتند و هيچ مددى از ايشان بما نرسيد
وَ شَهِدُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ
و گواهى دهند بر نفسهاى خود
أَنَّهُمْ كانُوا كافِرِينَ
به آنكه ايشان بودند نا گرويدگان يعنى اعتراف كنند در آنچه بودند .
قالَ
گويد خدا
ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ
در آئيد در ميان امتانى كه
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ
بتحقيق كه در گذشتهاند پيش از شما بر دين و آئين شما
مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
از پريان و آدميان مراد كافران گذشتهاند از اين دو طائفه يعنى با آنها در آيند
فِي النَّارِ
در آتش دوزخ مروى است كه جمعى از كفار را كه تكبر ايشان بيشتر است به آتش برند
كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ
هر گاه كه در آيند گروهى در دوزخ
لَعَنَتْ أُخْتَها
لعنت كنند گروه ديگر را كه هم دينان ايشان باشند و پيشوايان ايشان در آن دين مثلا جهودان رؤساى خود را لعن كنند و ترسايان مقتدايان خود را بر همين قياس لعنت كنند
حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً
تا آنكه چون به يكديگر رسند در آتش همهء ايشان
قالَتْ أُخْراهُمْ
گويند آنان كه پسرو از ايشان باشند در دنيا و يا از پى در آيندگان ايشان در دوزخ
لِأُولاهُمْ
براى آنان كه پيشوايانند يعنى در بارهء ايشان گويند كه
رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا
اى پروردگار ما اين گروه گمراه كردند ما را
فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ
پس بده ايشانرا عذابى دو چندان كه ما را هست از دوزخ يك قسم براى گمراهى خود و يكى براى گمراه ساختن ديگران
قالَ
گويد خدا در جواب ايشان
لِكُلٍّ ضِعْفٌ
مر همه را عذاب دوباره است پيشوايان را جهت ضلال و اضلال و پيروان را به جهت كفر و تقليد
وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ
و ليكن ايشان ندانستند و حفص بتا خوانده يعنى شما نميدانيد و از حال يكديگر خبر نداريد بلكه هر يك علم به عذاب خود داريد و از اعمالهاى ديگران بيخبريد .
وَ قالَتْ أُولاهُمْ
و گويند پيشوايان