را
[ كَذلِكَ ]
همچنين جزا و پاداشت دهيم « 1 » هر كافرى نعمت را
[ وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ ]
و ايشان فرياد خواهند و بانگ كنند در دوزخ ؛ گويند : اى خداى ما را از اين دوزخ بيرون كن و با دنيا فرست تا بكنيم خلاف آنچه كردهايم ، خداى تعالى ايشان را گويد : نه ما شما را زندگانى داديم آن مقدار كه انديشه تواند كردن و بتواند دانستن آنكس كه انديشه و تفكّر كند .
در مقدار اين عمر خلاف كردهاند
قتاده گفت : هيجده سال است . حسن بصرى گفت : چهل سال است . عبد اللّه عمر گفت : شصت سال است . از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كردهاند كه او گفت : روز قيامت ندا كنند : اين أبناء الستّين ؟ - كجااند آنان كه عمر ايشان شصت سال بود ؟ - آنگه گفت : اينان آنانند كه خداى تعالى ايشان را گفت :
أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ
. و ابو هريره روايت كرد كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : من عمّره اللّه ستّين سنة فقد أعذر اليه فى العمر ، هر كه خداى او را شصت سال عمر دهد با او عذر انگيخته باشد در باب عمر « 2 »
[ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ ]
و بشما آمد بيم كننده يعنى پيغمبر ، و گفتند : قرآن ، عكرمه
هامش
( 1 ) در تفسير ابو الفتوح : « و جملهء قرّاء [ نجزى ] خواندند بنون مگر ابو عمرو كه او [ يجزى ] خواند بياء مضموم و فتح زاء على الفعل المجهول » .
( 2 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) بعد از اين حديث مذكور است :
« و رسول عليه السّلام گفت : اعمار امتى ما بين الستين الى السبعين و اقلهم من يجوز ذلك ، گفت : عمر هاء امت من ميان شصت و هفتاد و از هفتاد باشد و از هفتاد بس كس برنگذرد و شاعر پارسى از آنجا گفت كه :ز هفتاد بر نگذرد بس كسى * ازين دور چرخ آزمودم بسىو رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : معترك المنايا ما بين الستين الى السبعين ، كارزارگاه مرد با مرگ ميان شصت و هفتاد باشد و از هفتاد بس كس بر نگذرد قال الشاعر :ما بعد ستين سوى رحلة * يشد فيها أرجل النوقفالدهر رام و الردى سهمه * و عقد الستين على النوق »