و گردن كشان از رؤسا گويند مستضعفان و اتباع را : اى « 1 » ما شما را بگردانيديم و از راه ببرديم پس از آنكه هدى و بيان بشما آمد يعنى ما شما را جبر نكرديم بلكه شما خود گناهكاران و كافران بوديد ، مستضعفان جواب دهند و گويند : نه از ما نبود بلكه از مكر و كيد شما بود كه با ما ميكرديد در شب و روز ؛ چون ميفرموديد ما را كه كافر شويم بخداى و مر او را انبازان و همتايان گيريم . آنگه گفت :
[ وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ ]
مستضعفان و مستكبران پشيمانى را ظاهر گردانند چون عذاب را معاينه بينند آنگه كه پشيمانى شان سود ندارد . و گفتند « 2 » كه : پنهان كنند پشيمانى را . و كنيم غلّها در گردن كافران از اتباع و متبوعان ، و ايشان را هيچ جزا دهند الّا بدانچه كرده باشند ؟ ! يعنى جزا جز بدان ندهند .
[ سوره سبإ ( 34 ) : آيات 34 تا 37 ]
وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ ( 34 ) وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالاً وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ ( 35 ) قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ ( 36 ) وَ ما أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى إِلاَّ مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ بِما عَمِلُوا وَ هُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ ( 37 )
ما به هيچ شهر و به هيچ ديهى هيچ پيغمبرى بيم كننده را نفرستاديم الّا كه مشركان و منعمان آن جايگاه گفتند كه : ما كافريم به آنچه شما را به آن فرستادهاند از كتاب و شريعت و ادلّه و معجزه ، و گفتند كه : ما بيشتريم بمال و فرزندان ؛ مال و فرزندان ما بيشتر است از مالها و فرزندان پيغمبران ، و ما را عذاب نكنند چه آن خداى كه ما را سزاى آن ديد كه در دنيا نعمت داد اگر گفتار شما حقّ است در آخرت نيز ما را عذاب نكند
[ قُلْ إِنَّ رَبِّي ]
بگو اى محمّد كه خداى من روزى بگستراند و فراخ گرداند آن را كه
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ « آيا » و « اى » نيز بمعنى « آيا » است چنان كه مكرر ياد شده است .
( 2 ) اشاره بوجهى ديگر در معنى « أسرّوا » است زيرا « اسرار » از لغات اضداد است ؛ بمعنى اعلان و اظهار و اخفاء و كتمان به كار ميرود .